ყველა მართლმადიდებელი კურთხეულ იყოს. ყველა მართლმადიდებლის ხსენება საუკუნო იყოს. ყველა მწვალებელი საუკუნოდ შეჩვენებული იყოს. ყველა მწვალებლის საუკუნო იყოს წყევლა და დაუსრულებელი შეჩვენება (რუის-ურბნისის კრების ძეგლისწერა (1105 წ.)).
იმას, ვინც შეირთავს ქვრივს, განტევებულს (გაშორებულს), მეძავს, მხევალს (მონა ქალს), ან მსახიობს, არა აქვს უფლება გახდეს სამღვდელო დასის წევრი.
რომელმან ქურივი შეირთოს, ანუ განტევებული, ანუ მეძავი, ანუ მჴევალი, ანუ მგოსანთაგანი, ვერღარა ძალ-უც მოსვლაჲ ეპისკოპოსობად, ანუ ხუცობად, ანუ დიაკონობად, ანუ რომლისავე სამღდელოჲსა დასისაგან ქმნაჲ.
18
ზონარა: ძველაღთქმისეული სჯულით იუდეველ მღვდლებსაც ეკრძალებოდათ შეერთოთ მეძავი, ტყვე, მონა ან ისეთი დედაკაცი, რომელიც იყო ან ქმარს გაშორებული ან დუქნისა თუ სამეძაო სახლის მფლობელი. და თუ ძველი სჯულის მიერ ასე იყო დაწესებული მათთვის, მით უმეტეს, უნდა ჰქონდეს ძალა ამგვარ წესს სახარების მსახურთათვის. რადგან "აქ არის ის, ვინც ტაძარზეც უმეტესია" (მათე 12:7). ამიტომაც წინამდებარე კანონი უფლებას არ აძლევს ხელდასასხმელთ შეეუღლონ ქვრივს, ან ქმრისგან უარყოფილს, არც მეძავს, არც მონას და არავის მათგან, ვინც სცენაზე გამოდის და მონაწილეობს გასართობ სანახაობებში. რადგან ძნელია იმათი უბიწოების დაჯერება, რომლებიც ცხოვრობენ უწესივროდ და უსირცხვილოდ აბამენ ლაპარაკს ნებისმიერ შემხვედრთან. ამრიგად, კანონი განაწესებს, რომ ვინც ამდაგვარ დედაკაცს ცოლად შეირთავს არ უნდა იქნეს ხელდასხმულ არც ერთ ხარისხში.
არისტინე: მღვდელი, რომელიც ცოლად შეირთავს ქმრისგან გაშვებულს ან ქვრივს, ან მოახლეს, ან მეძავს, ვერ გახდება მღვდელი.
და ის, ვინაც ცოლად შეირთო არათავმდაბალი და მოურიდებელი დედაკაცი, არაქალწული, არამედ სხვის მიერ უარყოფილი, ქვრივი, მოახლე ან მეძავი, არ უნდა იქნეს დაშვებული მღვდლობის საიდუმლომდე.
ბალსამონი: ყურადღება მიაქციე წინამდებარე კანონს: მას სურს, რათა უბიწოდ ცხოვრობდეს არა მარტო მღვდლად ხელდასხმული, არამედ მისი მეუღლეც. ამიტომაც ის უკრძალავს ხელდასასხმელ კანდიდატებს ცოლად შეირთონ ისეთი ქალები, რომლებიც კანონშია ჩამოთვლილი, რადგან მათი პატიოსნება საეჭვოა მათი ცხოვრების წესისა და ყოფითი ვითარებების გამო. ამრიგად, ვინც შეეუღლება ამგვარ ქალს, არ უნდა გახდეს მღვდლობის ღირსი. ხოლო თუ მღვდლის ცოლი ჩავარდება სიძვის ცოდვაში, ხოლო მღვდელი მას იჩერებს და არ განიტევებს, - უნდა დაემხოს სასულიერო პატივისგან. წაიკითხე აგრეთვე წინამდებარე კრებულის (იგულისხმება ფოტის ნომოკანონი - მთარგმნ.) მე-9 ტიტლოსის 29-ე თავი და ანკირიის კრების მე-10 კანონი. ასევე ის, რაც წერია ამ ორი კანონის განმარტებებში.
19
იმას, ვინც შეირთავს ცოლად ორ დას, ან ცოლის დას*, არა აქვს უფლება სამღვდელო გახდეს.
ორთა დათა მომყვანებელსა, ანუ ცოლის-დისასა ვერღარა ძალ-უც სამღდელო-ყოფაჲ.
ზონარა: სჯულით აკრძალული შეუღლება არა მარტო ხელს უშლის კლერიკოსად ყოფნას, არამედ ჯეროვან ეპითემიასაც დაუქვემდებარებს ამგვარად შეუღლებულს. საერო კანონიც სჯის არაკანონიერ ქორწინებას და აუქმებს ამგვარ კავშირს.
არისტინე: არ შეიძლება კლერიკოსთა დასში მიღებულ იყოს ის, ვინც შეუღლებულია ორ დაზე ან დისწულ-ძმისწულზე. ამგვარი არა თუ კლერიკოსი არ უნდა გახდეს, არამედ უნდა დაექვემდებაროს საკმაოდ მძიმე ეპითემიას, მისი უსჯულო შეუღლება კი დაირღვეს.
ბალსამონი: ამრიგად, ვინც ცოლად შეირთავს ორ დას ან სიდედრს, ან დისწულს თუ ძმისწულს, არ უნდა იყოს კლერიკოსთა დასში, მისი უსჯულო შეუღლება კი უნდა დაირღვეს. შენ კი უწყოდე, რომ არა მარტო ამგვარი უკეთურების ჩამდენი, არამედ სისხლით ნათესავთან შეუღლებულიც ვერ გახდება კლერიკოსი და უნდა დაექვემდებარეს მკაცრ ეპითემიას. ხოლო როგორი ეპითემიებია დაწესებული სისხლის აღრევისთვის, შეიტყობ ბასილი დიდის სხვადასხვა კანონებიდან.
20
სამღვდელო პირს არა აქვს თავდებობის უფლება (ამის ჩამდენი) განიკვეთოს.
სამღდელოჲსა დასისამან, რომელმან თავსმდები დაიდგინოს, განიკუეთენ.
ზონარა: თავდებნი ხდებიან ან საკუთარი თავის ან სხვის გამო. სხვისთვის თავდები ამას აკეთებს ან ანგარებით ან სიყვარულით, რადგან გვაქვს მცნება საკუთარი თავიც კი გავწიროთ მოყვასისთვის. ამგვარად, აკრძალულია თავდებობა, ანუ სხვის მაგიერ საკუთარი თავის დაყენება, ვთქვათ, მეზვერის გამო. მეზვერეობა უძველესი ბოროტებაა. მეზვერეებად იწოდებიან საფასურის გამო ხალხისგან ღალის (გამოსაღების) ამკრეფნი. როდესაც მათ არ გააჩნიათ კერძო საკუთრება და რაღაც საქმის გამო ითხოვენ თავდებობას, მოჰყავთ ვინმე, ვინც თავდებად საკუთარ ქონებას ჩადებდა მათთვის. სწორედ ეს და ამგვარი ქმედება ეკრძალება კლერიკოსს, რათა არ ჩავარდნენ მშფოთვარებაში, თავიდან აიცილონ ყოველგვარი შარი და სასამართლო დავიდარაბა რამეთუ, ასეთ შემთხვევაში, შეიძლება დაიბადოს ეჭვი მათ ანგარებაშიც, ანგარებიანი ადამიანები კი არ უნდა იყონ კლერიკოსები. ამიტომაც, ამგვართ კანონი ართმევს სასულირო პატივს. მაგრამ თუ ვინმე დაბარებულია სასამართლო სხდომაზე და კლერიკოსს სთხოვს თავდებობას იმაში, რომ სასამართლოზე აუცილებლად მივა, - თავდები კლერიკოსი არ დაექვემდებარება ეპითემიას, რადგან IV მსოფლიო კრების ღვთაებრივი მამებიცა და მათთან ერთად მყოფი მეფის მრჩეველნიც ეგვიპტელ ეპისკოპოსთაგან ითხოვდნენ თავდებობას იმაში, რომ მოვიდოდნენ სასამართლო სხდომაზე; ხოლო თუ მათ არავინ ჰყავდათ თავდები და ითხოვდნენ ვადის გადადებას, უბრძანებდნენ ფიცის დადებას. მაგრამ თუ კლერიკოსი შეხვდება ისეთ ადამიანს, რომელიც სასამართლოზე უნდა წაიყვანონ და თავდებობას ითხოვს იმაში, რომ გამოცხადდება, და იკისრებს ამგვარის თავდებობას; ან თავმდებად დაუდგება ისეთ ადამიანს, ვისაც აპატიმრებენ, მას კი არ შეუძლია წარადგინოს თავდები, - ვფიქრობ არ უნდა დაემხოს პატივისგან, არამედ შეწყნარებულ იქნება ღმრთისა და კეთილ კაცთაგან, რადგან სახარებისეული მცნება აღასრულა. საერო კანონმდებლობაც აძლევს უფლებას გასასამართლებელ კლერიკოსებს წარმოადგინონ თავდებნი.
არისტინე: კლერიკოსი არ შეიძლება იყოს თავდები; ხოლო თუ თავსიდებს, დაემხობა. კლერიკოსმა ანგარების გამო არ უნდა იტვირთოს სასამართლო საქმეები. თუ, მაგალითად, პავლე ხელშეკრულებას დებს ხაზინასთან ან კერძო პირთან, მას კი არ ენდობიან და ითხოვენ თავდებობას, თავდებად კი კლერიკოსი დაუდგება, ამგვარი კლერიკოსი უნდა დაემხოს პატივისგან, რადგან ანგარების გამო უგულებელყო ეს განწესება. მაგრამ, თუ კლერიკოსი, სიბრალულისა და კაცთმოყვარების გამო, თავდებად დაუდგება დაპატიმრებულ და გაჭირვებაში მყოფ ადამიანს, რომელიც პატიმრობას თავს ვერ დააღწევს იმის პირობისა და თავდებობის გარეშე, რომ არ გაიქცევა და საჭიროების შემთხვევაში სასამართლოშიც გამოცხადდება - არა თუ არ დაემხობა პატივისგან, არამედ ქების ღირსადაც ჩაითვლება, რადგან საკუთარი თავი დადო მოყვასისთვის. თავდებობა, თუკი მას დაიდგენს კლერიკოსი, რომელსაც ასამართლებენ, ასევე ვერ გახდება მისი პატივის აყრის მიზეზი, რადგან ქალკიდონის კრების აქტებში ნათქვამია, რომ წმიდა კრებამ და მასზე დამსწრე მეფის კარის მოხელეებმა ეგვიპტელ ეპისკოპოსებს მოსთხოვეს წარედგინათ თავდებობა იმაში, რომ დარჩებოდნენ, ხოლო ვისაც ეს არ შეეძლო, ფიცით უნდა დაემტკიცებინათ თავიანთი სიტყვა.
ბალსამონი: ზოგიერთი ამბობს, რომ თავდებობაში აქ კლერიკოსის მიერ სხვისი თავდებობა იგულისხმება, სხვების აზრით კი საკუთარი თავის თავდებობა. ამრიგად, იმის თქმა, რომ უნდა დაემხოს პატივისგან კლერიკოსი, ვისაც სიღარიბის ან სხვა რაიმე საპატიო მიზეზის გამო თავდები სჭირდება, რომ თავი გაითავისუფლოს საზრუნავისგან, - მეტად მკაცრია და არ შეეფერება მოციქულებრივ კაცთმოყვარებას. მაგრამ კლერიკოსის თავდებობა სხვისთვის, ზოგჯერ შეიძლება და უნდა დაექვემდებაროს კიდეც დასჯას. რადგან თუ კლერიკოსი თავდებობას იკისრებს ანგარების გამო, დაემხობა თავისი პატივისგან, რადგან ასეთი თავდებობა სამარცხვინოა. თუმცა კლერიკოსი არ დაექვემდებარება პატივის აყრას, თუ საპატიო მიზეზითა და თანაგრძნობით დაუდგება თავდებად ვინმე ღარიბს ან გაჭირვებულს. წაიკითხე ასევე იუსტინიანეს 123-ე ნოველა, რომელიც მოთავსებულია ბასილიკონის მე-3 წიგნის, პირველი ტიტლოსში ან მოცემული ტიტლოსის მე-13 თავში, რომელშიც, სხვათა შორის, ნათქვამია: "მღვდლებს, დიაკვნებს და იპოდიაკვნებს, რომლებიც ნათესაური უფლებების გამო მოწოდებულ იქნებიან გასწიონ მეურვეობა ან მზრუნველობა, ამგვარი მსახურების უფლებას ვაძლევთ". და ცოტა ქვემოთ: "მაგრამ არც ეპისკოპოსს ან ეკონომოსს, ან სხვა რომელიმე კლერიკოსს, რომელ ხარისხშიც უნდა იყოს, არც ბერ-მონაზვნებს არ ვაძლევთ უფლებას, საკუთარი ან ეკლესიისა თუ მონასტრის სახელით, იყონ სახალხო ღალის ამკრეფნი, ან მათი მიმღებნი, ან სხვათა ქონების მოიჯარე-შემსყიდველნი თუ გადასახადების გამომსყიდველნი, ან სახლთმმართველნი და სასამართლოზე შუამდგომელნი, ან თავდებნი ამგვარ საქმეებში, რათა ამ მიზეზით ზიანი არ მიადგეს წმიდა სახლებს და არ დაბრკოლდეს ღმრთისმსახურება". ამგვარად, ნოველის ამ სიტყვებიდანაც ნათელია, რომ არავინ ხელდასხმულთაგან არ უნდა იყოს თავმდები ზემოთ ჩამოთვლილ საქმეებში. ასევე კარგად ჩანს, რომ კლერიკოსი შესაძლოა თავდები იყოს სხვა სათნო საქმეებში. იხილე აგრეთვე წინამდებარე კრებულის (ფოტის ნომოკანონის - მთარგმნ.) მე-9 ტიტლოსის მე-4 და 27-ე თავები და მათი შინაარსი, ასევე ქალკედონის კრების 30-ე კანონი.
21
თუ საჭურისი ძალადობით არის გამოსაჭურისებული, ან თუ დევნულების დროს დაკარგა მან სამამაკაცო (ასო), თუ ასეა და ის კი ღირსეული პიროვნებაა, შეიძლება გახდეს მღვდელი.
საჭურისი უკუეთუ განსაცდელისა მიერ კაცთაჲსა გამოსაჭურისებულ იყოს, ანუ დევნილებასა შინა დაკლებულ იყოს სამამაკაცოთაგან, უკუეთუ ესრეთ იყოს და ღირს იყოს, იქმენინ მღდელ.
ბალსამონი: ეს ოთხი კანონი, ანუ წინამდებარე და მისი შემდგომი სამი, შეწყალების ღირსად მიიჩნევენ მათ, ვინც კლერიკოსთა დასში ხელდასხმამდე, ავადმყოფობის ან მტრის თავდასხმის დროს გამოსაჭურისებულ იქმნენ და აძლევენ უფლებას მათ გახდნენ კლერიკოსნი თუ, ცხადია, აღმოჩნდებიან ღირსეული ადამიანები. მაგრამ, ვინც თავს გამოისაჭურისებს მღვდლობის მიღების შემდეგ, თუნდაც იძულებული ყოფილიყო ავადმყოფობით, ასევე ისინი, ვინც მღვდლობის მიღებამდე არა ავადმყოფობის გამო მოიკვეთენ თავისგან სასქესო ორგანოებს, ექვემდებარებიან სასჯელს. კერძოდ, პირველთ დაამხობენ პატივისგან, ხოლო მეორეთ არ დაუშვებენ კლერიკოსთა დასში. ხოლო ერისკაცნი, რომლებიც თავს დაისაჭურისებენ არა ავადმყოფობის ან ძალადობის გამო, განიკვეთებიან სამი წლით. ამიტომაც, გონიერი ადამიანები მანამ, სანამ ავადმყოფობის გამო გამოასაჭურისებდნენ თავიანთ შვილებს, უმეტესწილად მიდიან ეკლესიაში და აცხადებენ თავიანთი შვილების ავადმყოფობას, ასევე მათი გამოსაჭურისების აუცილებლობას. სამოქალაქო კანონებიც მკაცრად სჯიან მათ, ვინც ასაჭურისებს თავის შვილებს ან მონებს, ან სხვა ვინმეს, თუ ისინი არ იყვნენ დაავადებულნი. წაიკითხე აგრეთვე წინამდებარე კრებულის (ფოტის ნომოკანონი - მთარგმნ.) პირველი ტიტლოსის მე-14 თავი, ასევე იმპერატორ ლეონ ბრძენის მე-60 ნოველა, სადაც ნათქვამია, რომ საჭურისნი არიან სამი კატეგორიის: 1) ისინი, რომელთაც სიყრმის ასაკში დაკარგეს სასქესო ორგანოები მშობელთა დაუდევრობის გამო და გახდნენ უვარგისნი, 2) ისინი, რომლებსაც დაბადებიდან არა აქვთ სასქესო ორგანოები და ბოლოს 3) რკინით გამოსაჭურისებულნი. პირველი ორი კატეგორიის საჭურისნი დაუბრკოლებლად უნდა იქნენ დაშვებულნი სამღვდლო ხარისხებში, რადგან ისინი არ არიან დამნაშავენი მათ წინააღმდეგ ჩადენილ ბოროტებაში. ხოლო მესამენი, ზემოთმოტანილი განწესების თანახმად, ზოგჯერ დაიშვებიან კლერიკოსთა დასში, ზოგჯერ კი არა.
არისტინე: ვინც საჭურისი გახდა ადამიანთა ძალადობით ან დაბადებიდან არის საჭურისი, მიიღებს მღვდლობას, თუ ღირსეული ადამიანია, ხოლო საკუთარი თავის ნებით გამომსაჭურისებელი, ვერა.
ძალით გამოსაჭურისებული არ ექვემდებარება წინამდებარე კანონს და ის ვერ გახდება დაბრკოლება მისი ხელდასხმისთვის თუ ღირსეული ადამიანია. მაგრამ თუ ვინმემ ნებაყოფლობით დაისაჭურისა თავი, არავითარ შემთვევაში არ უნდა იქნეს მიღებული კლერიკოსთა დასში, ხოლო თუ უკვე იყო კლერიკოსი, უნდა დაემხოს თავისი პატივიდან, როგორც საკუთარ სიცოცხლეს ამხედრებული ბოროტმოქმედი და ღმრთის ქმნილებათა მტერი.
22
ის, ვინც თავს გამოისაჭურისებს, ნუ გახდება მღვდელი, რადგანაც თავისმკვლელია იგი და საღვთო ქმნილების მტერი.
რომელმან გამოისაჭურისოს თავი თჳსი, ნუ იქმნებინ იგი მღდელ, რამეთუ თჳთმკლველი არს თავისა თჳსისა და მტერი საღმრთოჲსა დამბადებლობისაჲ.
ზონარა: დასაჭურისება, როდესაც ავადმყოფობის გარეშე, აზიანებენ სასქესო ასოებს, აკრძალულია სამოქალაქო კანონებითაც და თანაც ისე, რომ ბრძანებენ გათავისუფლებულ იქნას დასაჭურისებული მონა, ხოლო დამსაჭურისებელი დაექვემდებაროს იმავე ზიანს, რაც სხვას განაცდევინა, ჩამოერთვას ქონება ხაზინის სასარგებლოდ და იქნეს გადასახლებულ. დასაჭურისება საეკლესიო კანონებითაც არის აკრძალული. თუმცა დასაჭურისებული არ კარგავს მღვდლობის უფლებას თუ თვითონ არ დაისაჭურისა თავი, რადგან ის, ვინც სხვებმა დაასაჭურისეს, როგორც ძალადობის მსხვერპლი, შეწყალების ღირსი უფროა, ვიდრე სიძულვილის. ამიტომაც ამგვარი ადამიანი შეიძლება გახდეს მღვდელი, როგორც ის, ვინც დაბადებიდან არის საჭურისი (რომლებსაც უფალმა სახარებაშიც უწოდა დაბადებიდან საჭურისნი) და თავისუფლად შეიძლება იყოს ჩარიცხული კლერიკოსთა დასში. არავინ უნდა გაბედოს საკუთარი ნებით საკუთარი თავის გამოსაჭურისება, წინააღმდეგ შემთხვევაში არათუ შეუძლებელი იქნება მისი ჩარიცხვა კლერიკოსთა დასში, არამედ კლერიკოსიც რომ იყოს, უნდა დაემხოს თავისი პატივიდან და განიდევნოს კლერიკოსთა დასიდან. ხოლო თუ თავს გამოისაჭურისებს ერისკაცი, სამი წლით უნდა განიკვეთოს; რადგან ამდაგვარნი, ამ საქმის სიძნელისა და ჯანმრთელობისთვის საშიშროების გამო, წარმოჩინდებიან როგორც თვითმკვლელნი და საღმრთო ქმნილების მტერნი. რამეთუ ღმერთმა ისინი შექმნა მამაკაცებად, მათ კი სხვა, უცნაურ არსებებად გარდააქციეს საკუთარი თავი ისე, რომ არც მამაკაცები არიან, რადგან ვერ ასრულებენ მამაკაცთათვის დამახასიათებელ ფუნქციას და ვერც შვილებს შობენ, - რადგან არ არიან დედაკაცები და მათ ბუნებას შობა არ ძალუძს.
იგივეს განაწესებს პირველი კრების პირველი კანონი.
23
მღვდლობაში მყოფი თუ თავს გამოისაჭურისებს, უზიარებელი უნდა იყოს სამი წელი, რადგანაც მტერია თავისი ცხოვრებისა.
მღდელობასა შინა მყოფმან, რომელმან თავი თჳსი გამოისაჭურისოს, განიკუეთენ, ვითარცა მკლველი თავისა თჳსისაჲ.
*(რუსულში და ბერძნულში დამატებულია დისწულ-ძმისწული),
დიდი რჯულისკანონი
მოციქულთა კანონები
რჯულის კომენტატორთა:
იოანე ზონარას († 1159 წ.), ალექსი არისტინესა († 1166 წ.) და პატრიარქ ბალსამონის (†1199 წ.) განმარტებებით
