ყველა მართლმადიდებელი კურთხეულ იყოს. ყველა მართლმადიდებლის ხსენება საუკუნო იყოს. ყველა მწვალებელი საუკუნოდ შეჩვენებული იყოს. ყველა მწვალებლის საუკუნო იყოს წყევლა და დაუსრულებელი შეჩვენება (რუის-ურბნისის კრების ძეგლისწერა (1105 წ.)).
ეპისკოპოსი, მღვდელი, დიაკონი ნუ შეუდგება ამქვეყნიურ საზრუნავს, თუ არადა განიკვეთოს.
ეპისკოპოსი, ანუ ხუცესი, ანუ დიაკონი სოფლიოთა ზრუნვათა ნუ შეეყოფის. უკუეთუ არა, განიკუეთონ.
6
ზონარა: კანონში ჩამოთვლილ პირებს საერო საქმეებზე ზრუნვა ეკრძალებათ; რადგან კანონს სურს, რომ ისინი თავისუფლად ეწეოდნენ ღვთისმსახურებას და საერო საქმეებსა თუ სახალხო მღელვარებებში ჩარევის უფლება არ მისცენ საკუთარ თავს; თუ არა და, კანონის განწესებით, უნდა დაემხონ თავიანთი პატივისგან. იგივეს განაწესებენ კრებათა სხვადასხვა დადგენილებანი. სასულიერო პირებს სამოქალაქო კანონებითაც ეკრძალებათ საერო საქმეებზე ზრუნვა. მათ მხოლოდ ობოლ ბავშვებზე ზრუნვის უფლება ეძლევათ, ისიც თუკი სჯულიერად იქნებიან მოწოდებულნი ამ საქმისთვის.
არისტინე: საერო საქმეებს შემდგარი მღვდელი, დაემხოს პატივისგან.
არა აქვს უფლება ეპისკოპოსს ან პრესვიტერს, ან დიაკონს შეუდგნენ საერო საზრუნავს სამარცხვინო შემოსავლების მისაღებად, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ვინმე კანონის საფუძველზე მოწოდებული იქნება იზრუნოს არასრულწლოვნებზე ან ქვრივებზე, ობლებზე და ავადმყოფებზე. თუ გაფრთხილების შემდეგაც არ დატოვებენ საერო საქმეებს ხსენებული პირები და გააგრძელებენ თავიანთ საქმიანოას, დაემხონ.
ბალსამონი: მღვდელმსახურთა შესახებ, რომლებიც დასაქმებულნი არიან საერო საზრუნავით, საკმარისად ვილაპარაკეთ მოცემული კრებულის მე-8 ტიტლოსის მე-13 თავში (იგულისხმება ბალსამონის განმარტებები პატრ. ფოტის ნომოკანონზე). მაგრამ, რადგან მოციქულთა ეს კანონი განაწესებს საერო საზრუნავს შემდგარ კლერიკოსთა დამხობას, ასევე მოციქულთა 81-ე და სხვა კანონებიც იგივეს განაწესებენ: ანუ, სასულიერო პირებმა ან უნდა შეწყვიტონ ან დაემხონ თავიანთი პატივისაგან, შეიძლება ვინმემ გვკითხოს: რომელი განწესება დავიცვათ? მე ვფიქრობ, უნდა მივსდევდეთ იმას, რაც უფრო კაცთმოყვრული და შემწყნარებლურია; რადგან, არისტენს, ამ უწმიდეს და დიდ ეკონომოსს, წმიდა სინოდი ოცდაათი დღის განმავლობაში სთხოვდა თავი შეეკავებინა მოსამართლის საერო თანამდებობისგან.
7
თუ ეპისკოპოსი, ხუცესი ან დიაკონი აღდგომის წინა დღეს, გაზაფზულის ბუნიაობის წინ, ურიებთან (იუდეველებთან) ერთად იდღესასწაულებს, განიკვეთოს.
უკუეთუ ვინმე ეპისკოპოსმან, ანუ ხუცესმან, ანუ დიაკონმან წმიდაჲ დღე აღვსებისაჲ უწინარეს გაზაფხულისა დღეთაჲსა ჰურიათა თანა სრულ-ყოს, განიკუეთენ.
ზონარა: ზოგიერთები გაზაფხულის ბუნიაობად მიიჩნევენ 25 მარტს, სხვანი კი 25 აპრილს. მე კი ვფიქრობ, რომ კანონი არც ერთზე ლაპარაკობს და არც მეორეზე. რადგან ხშირად პასექი იდღესასწაულება 25 აპრილამდე და ზოგჯერ 25 მარტამდეც დგება. ასე, რომ (თუ ამგვარად გავიგებთ გაზაფზულის ბუნიაობას) პასექის აღინიშვნა ამ კანონის თანხმიერი არ იქნება. როგორც ჩანს, ღირსპატივსაცემი მოციქულები გაზაფხულის ბუნიაობად სხვა რამეს მიიჩნევდნენ. კანონის მთელი მცნება კი შემდეგშია: ქრისტეანებმა არ უნდა იდღესასწაულონ პასექი იუდეველებთან ერთად, ანუ ერთსა და იმავე დღეს. რადგან ჯერ უნდა გაიაროს მათმა არასადღესასწაულო ზეიმობამ, შემდეგ კი აღესრულოს ჩვენი პასექი. მღვდელმსახური, რომელიც ამას ასე არ ასრულებს უნდა დაემხოს თავისი პატივისგან. იგივე განაწესა ანტიოქიის კრებამ თავის პირველ კანონში, სადაც ამბობს, რომ პასექის შესახებ დადგენილება არის პირველი მსოფლიო კრების განწესება, თუმცა ნიკეის კრების კანონებში ასეთი რამ არ მოიპოვება.
არისტინე: ვინც პასექს აღნიშნავს ებრაელებთან ერთად დაემხოს. ნათელია.
ბალსამონი: ღვთაებრივ მოციქულებს არ სურთ პასექი ვიზეიმოთ ჰურიებთან ერთად, ამიტომაც განსაზღვრავენ, რომ უფლის პასექი ჩვენში აღესრულოს იუდეველთა სჯულიერი პასექის შემდეგ. იუდეველნი თავიანთ პასექს ზეიმობენ გაზაფზულის ბუნიაობის (დღისა და ღამის თანასწორობა - ადმ.) წინ, ხოლო გაზაფხულის ბუნიაობა დგება არა 25 მარტს, როგორც ზოგიერთი ფიქრობს, ან 20 მარტს ან რომელიმე განსაზღვრულ დღეს, არამედ სხვადასხვაგვარად. რადგან მზისა და მთვარის წრებრუნვათა დაანგარიშებიდან გამომდინარე გაზაფზულის ბუნიობა სხვადასხვა დროს უწევს. ებრაელებს მოსემ დაუწესა ყოველწლიურად აღენიშნათ პასექი, - ბოროტებიდან, ეგვიპტის მონობიდან გათავისუფლების დღე, და ისიც უცილობლივ გაზაფხულის ბუნიაობის დადგომამდე, ანუ მარტის თოთხმეტამდე. უფლის პასექს, ანუ ეშმაკის მონობისგან გათავისუფლებას, რომელიც უფალმა და ღმერთმა ჩვენმა იესუ ქრისტემ თავისი ჯვარცმით მოგვანიჭა, ჩვენც ვზეიმობთ, მაგრამ მაშინ კი არა, როდესაც ჰურიათა პასექი აღსრულდება, არამედ მის შემდეგ, კერძოდ, გაზაფზულის ბუნიაობის სავსემთვარეობის შემდეგ, როდესაც მოხდა სწორედ ჯვარზე ვნება და მკვდრეთით აღდგომა უფლისა ჩვენისა იესუ ქრისტესი. იხილე აგრეთვე წმიდათა შორის მამისა ჩვენისა იოანე ოქროპირის ჰომილია პასექზე. ასევე კართაგენის კრების 73-ე განწესება.
8
თუ ეპისკოპოსი, ხუცესი ან დიაკონი, ან სხვა სამღვდელო დასისაგანი, წმიდა მსხვერპლის შეწირვის დროს არ ეზიარება, უნდა თქვას მიზეზი. თუ სწორი იქნება მიზეზი, შენდობა მიეცეს, თუ არ იტყვის, თავი უნდა დაანებოს მღვდლობას, რომ არ გახდეს ერისთვის ვნების მიზეზი და შემწირველში არ აღძრას ეჭვი.
უუკეთუ ვინმე ეპისკოპოსი, ანუ ხუცესი, ანუ დიაკონი, ანუ რომელიცა სამღდელოთა დასთაგანი, იქმნეს რაჲ წმიდისა მსხუერპლისა შეწირვაჲ, არა ეზიაროს, მიზეზი თქუას და უკუეთუ სამართალ იყოს მიზეზი იგი, შენდობაჲ მიემადლენ. ხოლო უკუეთუ არა თქუას, დაეცადენ მღდელობისაგან, ვითარცა მიზეზ სავნებელისა ქმნილი ერისაჲ და იჭჳსა შემქმნელი შემწირველისა მისთჳს.
ზონარა: კანონს სურს, რომ ყველანი ყოველთვის ღირს იყონ სიწმიდეთა ზიარებად, განსაკუთრებით კი მღვდელმსახურნი. ამიტომაც ამბობს, რომ თუ ვინმე მათგანი მსხვერპლის შეწირვის (ანუ პროსკომიდიის) დროს არ ეზიარება, უნდა თქვას მიზეზი და თუ სწორი იქნება, მიიღებს შეწყნარებას, ხოლო თუ არ იტყვის, დაემხობა პატივისგან. რადგან ეს არ შეეფერება მღვდელს, რომელიც უსისხლო მსხვერპლს სწირავს და აღძრავს ეჭვს ერში თითქოსდა მას არ სურდა მიეღო ზიარება თანამწირველი მღვდლისგან, რადგან მისი მღვდელმსახურების დამაბრკოლებელი რაღაც მიზეზი უწყოდა.
არისტინე: მღვდელი რომელიც არ ეზიარება უნდა ამბობდეს მიზეზს, თუ არა და დაემხოს პატივისგან, რადგან თანაშემწირველ მღვდელზე აღძრა ეჭვი.
თუ მღვდელი ან სხვა ვინმე სამღვდლო დასისაგან წმიდა მსხვერპლშეწირვის დროს არ ეზიარება და არ იტყვის მიზეზს ასე რატომ აკეთებს, უნდა დაემხოს პატივისგან, რადგან უსისხლო მსხვერპლის შემწირველი მღვდელის წინააღმდეგ ეჭვს აღძრავს.
ბალსამონი: არავის ახსოვს, ეპისკოპოსი ან მღვდელი შესულიყოს საკურთხეველში, აღესრულებინოს წირვა და არ ზიარებულიყოს უპატიოსნეს საიდუმლოს. ხოლო თუ ვინმე ამდაგვარი აღმოჩნდება, ის არა თუ უნდა დაემხოს პატივისგან, არამედ ჯეროვნადაც დაისაჯოს, ყველაზე საპატიო და ცხად მიზეზს თუ არ იტყვის თავისი ქმედების გასამართლებლად, რომელიც ხელს უშლიდა მას ზიარების მისაღებად, რათა ამით დასაბამი არ მიეცეს რაიმე ვნებას. აი, დიაკონთაგან კი მრავალი გვიხილავს, რომლებიც შესულან საკურთხეველში და არათუ არ ზიარებულან, არამედ ახლოსაც კი არ მიჰკარებიან სიწმიდეს. თუ ვინმე მათგანი ხელით შეეხება მას და არ ეზიარება, მოცემული კანონის თანახმად დაემხობა პატივისგან. ზოგიერთი ასე განმარტავდა ამ განწესებას; სხვები კი ამბობდნენ, რომ კანონით იკრძალება ყოველი მღვდელმსახური, რომელიც არ ეზიარება, თუნდაც ის იდგეს საკურთხეველის გარეთ: რაც მეტად მძიმეა.
სხვა განმარტება: მე-8 და მე-9 კანონების შინაარსს სხვები სხვაგვარად განმარტავენ, ჩვენ კი სხვაგვარად. ამიტომაც, შევაერთეთ რა ამ კანონებში ნათქვამი, ვამბობთ, რომ თუ მღვდელმსახურთა დასის წევრები და საიდუმლოს მსახურები წმიდა მსხვერპლის შეწირვის დროს არ ეზიარებიან და ამის საპატიო მიზეზს არ იტყვიან, უნდა დაემხონ თავიანთი პატივისგან. ხოლო მღვდელმსახურთაგან, რომლებიც არ ეხებიან სიწმიდეს საკურთხეველში და ყველა ერისკაცი, რომელიც მართალთა ზიარებამდე ტაძარში არ დარჩება უნდა განკვეთილ იქნას, როგორც უწესივრობის მოქმედი. ხოლო თქმა იმისა, რომ ჩვენ, მართლმადიდებელი ქრისტეანები და ყველა მღვდელმსახური, რომელიც სიწმიდეებს არ ეხება, ყოველთის უნდა ვეზიარებოდეთ, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი უნდა დავემხოთ პატივისგან, წინამდებარე კანონის საწინააღმდეგოცაა და შეუძლებელიც. ამიტომაც, მე-9 კანონში განწესებულია დასჯა იმ ერისკაცთა, რომლებიც ბოლომდე არ რჩებიან ტაძარში, თუმცა არ არის დამატება: "თუ არ ეზიარებიან". ასე განმარტე ეს კანონები ანტიოქიის კრების მეორე კანონის საფუძველზე.
9
ყველა მორწმუნე, რომელიც შედის ეკლესიაში, ისმენს წიგნის კითხვას, მაგრამ არ ელოდება ლოცვასა და წმინდა ზიარებას, როგორც უწესობის მოქმედი, უნდა დაისაჯოს უზიარებლობით.
ყოველთავე ეკლესიად შემავალთა მორწმუნეთაჲ და წარკითხვასა წიგნთასა მომსმენელთაჲ, ხოლო არა მომლოდეთაჲ ლოცვასა და წმიდასა ზიარებასა, ვითარცა უწესოების შემქმნელთაჲ ეკლესიისათაჲ, უზიარებელ-ყოფაჲ ჯერ-არს.
ზონარა: წინამდებარე კანონი ითხოვს, რათა წმიდა მსხვერპლშეწირვის დროს ყველა ბოლომდე დაესწროს ლოცვასა და მორწმუნეთა ზიარებას. იმ დროს (ანუ მოციქულთა დროს - ადმ.) ერისკაცთ მოეთხოვებოდათ გამუდმებული ზიარება. სარდიკიისა და ტრულის კრებების განწესებები, ასევე ანტიოქიის კრების პირველი კანონი, განსაზღვრავენ იმ ერისკაცის განკვეთას, ვინც სამი კვირის განმავლობაში ეკლესიაში ივლის და არ ეზიარება. ამიტომაც, წინამდებარე კანონი, როგორც მოქმედთ უწესოებისა, განკვეთს იმათ, ვინც ბოლომდე არ ესწრება ლოცვასა და მორწმუნეთა ზიარებას. ანტიოქიის კრების მეორე კანონიც იგივეს განაწესებს.
არისტინე: განკვეთე ის, ვინც ბოლომდე არ ესწრება ლოცვასა და ზიარებას.
უნდა განვიკვეთოთ ის, ვინც ბოლომდე არ რჩება ეკლესიაში, არამედ ჯერ კიდევ წმიდა ლიტურგიის აღსრულების დროს გადის ტაძრიდან; რადგან ასეთი ტაძარში წარმოშობს უწესობას.
ბალსამონი: წინამდებარე კანონის ეს განწესება მეტად მკაცრია, რადგან ეკლესიაში მყოფთაგან განკვეთს იმათ, ვინც ლოცვისა და ზიარების დასრულებამდე ტაძარში არ დარჩება. სხვა კანონებიც მსგავსადვე განსაზღვრავენ, რომ ყველანი ღირს უნდა იყვნენ ზიარებად და განკვეთენ მათ, ვინც სამი კვირის განმავლობაში ერთხელაც არ ეზიარებიან.
10
თუ ვინმე ილოცებს უზიარებელთან ერთად, თუნდაც სახლში, ისიც უზიარებელი უნდა გახდეს.
უკუეთუ ვინმე უზიარებელსა სახლსაღათუ შინა თანამლოცველ ექმნეს, უზიარებელ იქმენინ იგიცა.
ზონარა: ვინც განიკვეთება, ცხადია ცოდვათა გამო განიკვეთება. ამიტომაც, არავის უნდა ჰქონდეს მათთან ერთობა. რამეთუ თანამოზიარეობა ცოდვილის განმკვეთელისადმი ზიზღის, ან მისი დადანაშაულების მაჩვენებელი იქნებოდა, თითქოსდა უსამართლოდ განიკვეთა. ამრიგად, თუ ვინმე უზიარებელთან ერთად ილოცებს, თუნდაც ეკლესიის გარეთ ან სახლში, თვითონაც უზიარებელ უნდა იქმნას. იგივეს ბრძანებს კართაგენის კრების მე-9 კანონი.
არისტინე: ვინც განკვეთილებთან ერთად ილოცებს, თვითონაც განკვეთილ იქმნას. ვინც მწვალებელთა ლოცვებს თანაეზიარება, სადაც უნდა იყოს ეს, ეკლესიაში თუ სახლში, მათსავით განკვეთილ უნდა იქნას.
ბალსამონი: გამოთქმაში "უზიარებელი" ეკლესიიდან განკვეთილი იგულისხმება. ამრიგად ვინც განკვეთილებთან ლოცულობს, სადაც უნდა იყოს და ვისთანაც უნდა იყოს, თვითონაც განიკვეთება. ეს დაიწერა მათ საყურადღებოდ, ვინც ამბობს, რომ ეკლესიიდან განდევნილებთან (განკვეთილებთან) ლოცვა არ შეიძლება ეკლესიაში, თუმცა სახლში, ან მინდორში შესაძლებელია და ამგვარად მლოცველი არ ჩადის ცოდვას. მაგრამ, ეკლესიაში ილოცებ განკვეთილთან ერთად თუ სხვაგან, სულერთია. ხოლო დალაპარაკება განკვეთილებთან არ იკრძალება. წაიკითხე აგრეთვე კართაგენის კრების მე-9 კანონი.
11
თუ ვინმე (სამღვდელო პირი) განკვეთილ სამღვდელო პირთან ერთად ილოცებს, როგორც მღვდელთან, ისიც უზიარებელი უნდა განიკვეთოს.
უკუეთუ ვინმე განკუეთილსა სამღვდელოთაგანსა ვისცა თანამლოცველ ექმნეს ვითარცა მღვდელსა, განიკუეთენ იგიცა.
ზონარა: ზოგიერთ დამხობილ მღვდელმსახურს მხოლოდ მღვდელმსახურება ეკრძალება. მაგრამ არ არის არკძალული მასთან ზიარება და ეკლესიაში ყოფნა. სხვები კი, პატივის აყრასთან ერთად, ეკლესიიდანაც განიკვეთებიან. ამრიგად, ეს კანონი უნდა განიმარტოს ასე: ვინც პატივაყრილთან და ეკლესიიდან განკვეთილთან ერთად ილოცებს, თვითონაც უნდა დაემხოს პატივისგან. გამოთქმაში "ერთად ლოცვა" უნდა ვიგულისხმოთ "ერთად მსახურება". ამიტომაც, ვინც პატივაყრილთან ერთად ჩაატარებს რაიმე მღვდელმსახურებას, თუნდაც ის არ ყოფილიყო განკვეთილი, თვითონაც დაემხობა პატივისგან.
არისტინე: ვინც პატივაყრილთან ერთად ჩაატარებს ღვთისმსახურებას, დაემხოს.
პატივაყრილთან ერთად მლოცველი ან ღვთისმსახურების აღმასრულებელი თვითონაც უნდა დაემხოს სასულიერო პატივისგან.
ბალსამონი: ზოგიერთი "ერთად ლოცვაში" გულისხმობდა "ერთად მსახურებას". მაგრამ მე ასე არ ვფიქრობ. ეს კანონი ყველა კლერიკოსს ეხება და არა მარტო მღვდელმსახურებს. სხვები კი ამბობდნენ, რომ აქ დამხობილი განკვეთასაც იმსახურებს და ამიტომაც არისო აკრძალული მასთან ლოცვა. მე კი მიმაჩნია, რომ კანონს აქ ისა აქვს მიზნად, რათა დაისაჯოს ყოველი კლერიკოსი ვინც, სადაც უნდა იყოს და ვისთანაც უნდა იყოს ეს, ილოცებს ნებისმიერ, პატივაყრილ კლერიკოსთან, რომელიც მიუხედავად ამისა მაინც აგრძელებს მსახურებას. ამიტომაც პატივის აყრას დაიმსახურებს ისიც, ვინც ამდაგვართან ილოცებს. მაშინ, როდესაც განკვეთილთან მლოცველი ექვემდებარება არა დამხობას, არამედ განკვეთას, როგორც ამას განაწესებს მე-10 კანონი.
დიდი რჯულისკანონი
მოციქულთა კანონები
რჯულის კომენტატორთა:
იოანე ზონარას († 1159 წ.), ალექსი არისტინესა († 1166 წ.) და პატრიარქ ბალსამონის (†1199 წ.) განმარტებებით
