ყველა მართლმადიდებელი კურთხეულ იყოს. ყველა მართლმადიდებლის ხსენება საუკუნო იყოს. ყველა მწვალებელი საუკუნოდ შეჩვენებული იყოს. ყველა მწვალებლის საუკუნო იყოს წყევლა და დაუსრულებელი შეჩვენება (რუის-ურბნისის კრების ძეგლისწერა (1105 წ.)).
დიდი რჯულისკანონი
მოციქულთა კანონები
რჯულის კომენტატორთა:
იოანე ზონარას († 1159 წ.), ალექსი არისტინესა († 1166 წ.) და პატრიარქ ბალსამონის (†1199 წ.) განმარტებებით
თუ ვინმე ყრუ ან ბრმა იყოს, ნუ გახდება ეპისკოპოსი არა როგორც ნაკლიანი, არამედ, რომ არ გახდეს საეკლესიო საქმეთა დამაბრკოლებელი
ხოლო უკუეთუ ყრუ იყოს ანუ ბრმაჲ, ნუ იქმნების ეპისკოპოს, არა ვითარცა მწიკულევანი, არამედ რაჲთა არა უქმ იყოს სამქეთა მიერ საეკლესიოთა.
78
იხილე 77-ე კანონი.
79
თუ ვინმე ეშმაკეული იყოს, ნუ იქნება სამღვდელო დასში, ნურც მორწმუნეებთან ერთად ილოცებს. ხოლო როცა განიწმინდება, შეიწყნარონ და თუ ღირსი იყოს, შეუერთდეს სამღვდელო დასსაც.
უკუეთუ ვინმე ეშმაკეულ იყოს, სამღდელო ნუ იქმნების, ნუცაღა მორწმუნეთაჲთანა ილოცავს. ხოლო განწმდეს რაჲ, შეწყნარებულ იქმენინ და, ღირს თუ იყოს, შეერთენ სამღდელოსა მწყობრსა.
ზონარა: ეშმაკეული უწმინდურად ითვლება, თანაც არსებობს ეჭვი, რომ დემონს თავისთვის შესაფერისად რომ არ მიეჩნია ეს ადამიანი, მისი ბოროტი ცხოვრების გამო, არც დაიბუდებდა მასში. ამრიგად, როგორ შეიძლება ასეთი კაცი ხელდასხმულ იქნეს? რადგან, თუკი, გრიგოლ ღვთისმეტყველის თქმით, არავინ ასხამს წმინდა მირონს ბილწ ჭურჭელში, როგორ უნდა მიენდოს სულიწმიდის მადლი ეშმაკის ჭურჭელს? ეს კანონი მართალთ ეშმაკეულთან ლოცვასაც კი უკრძალავს. ტიმოთე ალექსანდრიელს ჰკითხეს: "თუ მართლმადიდებელს შეიპყრობს ეშმაკი, შეიძლება თუ არა ის ეზიაროს?" მან უპასუხა: "თუ არ არღვევს საიდუმლოს, ან სხვაგვარად არ გმობს მას, უნდა ეზიაროს". ამრიგად, ეწინააღმდეგება თუ არა ეს პასუხი წინამდებარე კანონს? ჩემის აზრით, არ ეწინააღმდეგება. უნდა დავუშვათ, რომ მოციქული ლაპარაკობს მუდმივ ეშმაკეულზე, რომელსაც არ გააჩნია გონებრივი გამონათება და დემონი გამუდმებით აწვალებს. ამგვარის დაშვება საზოგადო ლოცვაზე დაუშვებელია, ტიმოთეს პასუხში კი ისეთი შეპყრობილი იგულისხმება, რომელიც დროგამოშვებით იტანჯება ეშმაკისგან და შეუძლია გონივრულადაც იაზროვნოს. ასეთი ადამიანის ზიარება, როდესაც ის თავისუფალია ეშმაკის მძლავრებისგან, დასაშვებია. ხოლო დემონის ბატონობისგან სრულად გათავისუფლების შემდეგ, თუ ღირსეული აღმოჩნდა, შეიძლება კლერიკოსთა დასშიც დაწესდეს.
არისტინე: ეშმაკეული ვერ გახდება კლერიკოსი და არც საზოგადო ლოცვაზე დაიშვება. დემონისგან გათავისუფლების შემდეგ კი შესაძლოა კლერიკოსიც გახდეს.
ბალსამონი: ეშმაკეულს წართმეული აქვს ნება და გონი; ამიტომაც, ამ კანონით აკრძალულია მისი ჩართვა კლერიკოსთა დასში და ლოცვა მართლებთან ერთად, რადგან, შეიძლება მოიმოქმედოს რაიმე ბოროტება ან უხამსობა და აღმოხდეს დემონური ყვირილი, რითაც შეაშფოთებს ღვთის ერს და ღვთისმსახურებას ხელს შეუშლის. მაგრამ, როდესაც გონს მოვა და განიკურნება დემონის ზეგავლენისგან, შეიძლება გახდეს კლერიკოსი, თუ ღირსეული აღმოჩნდება ამ საქმისთვის. მართალია, ტიმოთე ალექსანდრიელი 3-ე პასუხში ამბობს, რომ "თუ ეშმაკეული არ არღვევს საიდუმლოს, ან სხვაგვარად არ გმობს მას, უნდა ეზიაროს", მაგრამ ეს არ ეწინააღმდეგება წინამდებარე კანონს, რადგან ტიმოთე ალექსანდრიელი ეხება ისეთ ეშმაკეულს, რომელიც მუდმივად არ იმყოფება დემონის ზეგავლენის ქვეშ და მისი გონება ამ შეთმთხვევაში საღად აზროვნებს, ხოლო წინამდებარე კანონი გულისხმობს ისეთ ეშმაკეულს, რომელსაც ასეთი გონებრივი გამონათება არ ახასიათებს და გამუდმებით დემონის ზეგავლენის არის; ხოლო თუ იტყვი, რომ წინამდებარე კანონი ლაპარაკობს ისეთ შეპყრობილზე, რომელსაც ეშმაკი დრო და დრო თავს ანებებს და აზროვნება ძალუძს, არავინ შეგეწინააღმდეგება. რადგან კლერიკოსთა დასში ამგვარი კვეთებული არ დაიშვება, რათა მისი ეშმაკეულობის დროს არ დაიგმოს ღმერთი და შეურაცხყოფა არ მიადგეს მღვდლობას.
80
წარმართული ცხოვრებიდან მოქცეულებისა და ნათელღებულების და არაწმინდა ქცევებისაგან გაქრისტეანებულების მაშინვე ეპისკოპოსად ხელდასხმა არ არის სამართლიანი, რადგან უსამართლობაა, სხვისი მოძღვარი იყოს ის, რომელსაც არ გამოუჩენია ამ საქმეში თავისი გამოცდილება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ეს საღვთო მადლისგან არის.
საწარმართოჲსა ცხორებისაგან მოქცეულთა და ნათელღებულთა და არაწმიდისა ქცევისაგან ქრისტეანექმნილთა არა სამართალ არს მეყსეულად ელთდება ეპისკოპოსობისაჲ, რამეთუ უსამართლო არს სხუათა მოძღუარ-ყოფა მისი, რომელსა არღარა სადა წარმოეჩინოს მას შინა გამოცდილება თჳსი, არა თუ სადმე საღმრთოჲსა მადლისა მიერ იქმნეს ესე.
ზონარა: წარმართობიდან ახლად მოქცეულს და ნათელღებულს მაშინვე ეპისკოპოსად ხელი არ უნდა დაასხან, რადგან მან ჯერ უნდა აჩვენოს თავისი მართალი და ჯანსაღი სარწმუნოება და უბიწო ცხოვრება, ეს კი დროს ითხოვს, რადგან მოკლე დროში ამის გაგება ძნელია. ხოლო სხვათა მოძღვრად იმ ადამიანის დაწესება, რომელსაც ჯერ თვითონ არ გამოუჩენია ამ საქმეში თავისი გამოცდილება, არ არის სამართლიანი და საიმედო. პირველი მსოფლიო საეკლესიო კრების მეორე კანონიც კრძალავს ამას და პატივიდანაც ამხობს მას, ვინც ასე იქცევა. დიდი მოციქული პავლეც, ტიმოთესადმი მიწერილ ეპისტოლეში ეპისკოპოსად ხელდასასხმელ კანდიდატზე ბრძანებს: "არა ახლად მოქცეული, რათა თავს არ გაუვიდეს და ეშმაკის სასჯელის ღირსი არ გახდეს" (1 ტიმ. 3:6). ხოლო კანონის სიტყვები: "გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ეს საღვთო მადლისგან არის" ასე უნდა გავიგოთ: თუ ახალმოქცეულზე იქნება საღმრთო გამოცხადება, რომ ხელდასხმულ იქნას ეპისკოპოსად, როგორც, მაგალითად, ანანიას გამოეცხადა უფლისგან მოციქულ პავლესთან დაკავშირებით, როდესაც ეუწყა მას: "ჩემს რჩეულ ჭურჭლად მიცვნია იგი, რათა ატაროს ჩემი სახელი ხალხთა, მეფეთა და ისრაელის ძეთა წინაშე" (საქმე 9:15).
არისტინე: ახალმონათლული, ან თავისი ბიწიერი ცხოვრებიდან ახლადმოქცეული მაშინათვე ვერ გახდება ეპისკოპოსი. ის, ვინც შედარებით ახლახან მოექცა ქრისტეანობისკენ და მოინათლა, ან ვინც ბიწირად ცხოვრობდა, მაგალითად, იყო მონა, მსახური ან მონაწილეობდა სანახაობებში, მაშინათვე არ უნდა გახდეს ეპისკოპოსი, არამედ ჯერ უნდა გამოიცადოს და მხოლოდ იმის შემდეგ, რაც დაუბრკოლებლად გაივლის მღვდლობის ყველა საფეხურს, ხელი დაესხას ეპისკოპოსად.
ბალსამონი: სარდიკიის კრების 10-ე და ორგზისი კრების 17-ე კანონიდან უნდა იცოდე, რომ მართლმადიდებელი ერისკაციც ეპისკოპოსის ხარისხში ისე არ აღიყვანება, სანამ სხვა ხარისხებს არ გაივლის მათთვის დაწესებულ დროში. ხოლო თუ მართლმადიდებელი ერისკაცი ვერ გახდება ეპისკოპოსი ჯეროვანი გამოცდისა და დაკვირვების გარეშე, მითუმეტეს, ეპისკოპოსად ხელი არ უნდა დაასხან ახალმონათლულს, ან გასართობ სანახაობებში მონაწილესა და ბიწიერი ცხოვრებიდან ახალმოქცეულს, სანამ მღვდლობის ყოველი ხარისხს არ გაივლის მათთვის დაწესებულ პერიოდში, და ის, ვინც ჯერ თვითონ არ არის განსწავლული სარწმუნოების საიდუმლოებებში, ქრისტეს სწავლების მქადაგებლად დაშვებულ არ უნდა იქნეს. ამრიგად, საჭიროა ჯეროვანი დროის განმავლობაში გამოიცადოს იგი და თუ ღირსი აღმოჩნდება, ხელი დაასხან. იხილე აგრეთვე პირველი მსოფლიო კრების 2-ე კანონი, რომელიც პატვის აჰყრის ყოველს, ვინც ასე არ იქცევა. დიდი პავლეც კრძალავს ახლადმონათლულის მაშინათვე ხელდასხმას. ხოლო სიტყვებში: "გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ეს საღვთო მადლისგან არის" საღმრთო გამოცხადება უნდა იგულისხმო. რადგან მოციქულ ანანიასაც უფლისგან გამოეცხადა პავლეს შესახებ, რომ ის რჩეული ჭურჭელი იყო უფლისა (საქმე 9:15).
81
ვთქვით, რომ ეპისკოპოსმა და მღვდელმა თავის თავს არ უნდა არწმუნოს საერო საქმეების განგება, არამედ უნდა იყოს მოცლილი საეკლესიო საზრუნავთათვის. ამიტომ ან ირწმუნოს, რომ საერო საქმეებს არ მიჰყოს ხელი, ან განიკვეთოს, რადგან საუფლო ბრძანებისამებრ "არავის შეუძლია ორი უფლის მონება" (მათე 6:24).
ვთქუთ, ვითარმედ არა უჴმს ეპისკოპოსსა ანუ ხუცესსა, რაჲთა არწმუნნეს თავსა თჳსსა საერონი განგებანი, არამედ რაჲთა მოცალე იყოს საეკლესიოთათჳს ზრუნვათა, ვინაჲცა ანუ ირწმუნენ არა ჴელ-ყოფა მათი, ანუ განიკუეთენ, რამეთუ „ვერვის ძალ-უც ორთა უფალთა მონებაჲ“ საუფლოჲსა ბრძანებისაებრ.
ზონარა: წინამდებარე კრებულის მეექვსე კანონი პატივს ჰყრის მღვდელმსახურს, რომელიც შეუდგება საერო საზრუნავს, ეს კანონი კი განმარტავს ამ განწესებას. რადგან სწორედ ასე უნდა გავიგოთ მე-6 კანონიც, კერძოდ, თუ არ შეისმენს შეგონებას "საერო საქმეებს არ მიჰყოს ხელი" და არ მიატოვებს, უნდა დაემხოს პატივისგან. მაგრამ თუ თავს იკავებს საერო საქმეთაგან და უკვე აღარ ერევა სახალხო მართვის საქმეებში, ადრინდელი შეცდომისთვის შენდობას მიიღებს. ამიტომ ახსენებს წინამდებარე კანონი ადრე მიღებულ კანონს. იხილე აგრეთვე კართაგენის კრების 16-ე (19-ე) და მეოთხე მსოფლიო კრების 3-ე კანონები.
არისტინე: სახალხო-საზოგადო საქმეებში მონაწილე, არ უნდა იყოს ეპისკოპოსი.
პრესვიტერი ან დიაკვანი, რომელიც შეუდგება სახალხო მმართველობის საქმეებს, უნდა დასტოვოს იგი, თუ არა და, დაემხოს თავისი პატივისგან.
ბალსამონი: მოციქულთა მეექვსე კანონი ბრძანებს დამხობას იმ მღვდელმსახურისა, რომელიც შეუდგება საერო საზრუნავს. ხოლო წინამდებარე კანონი მას უფრო შემწყნარებლურად უდგება და ამბობს: "ან ირწმუნოს, რომ საერო საქმეებს არ მიჰყოს ხელი, ან განიკვეთოს". ამრიგად, შეაერთე ორივე კანონი ერთ აზრად უფრო კაცთმოყვრული განმარტების გამოსატანად და თქვი, რომ 6-ე კანონი უნდა გავიგოთ წინამდებარე კანონის თანხმიერად. იხილე აგრეთვე კართაგენის კრების 16-ე (19-ე) და IV მსოფლიო კრების 3-ე კანონები.
82
არ განვაწესებთ მონათა მღვდლად კურთხევას მათი ბატონების თანხმობის გარეშე, რომ მათი პატრონები არ შეწუხდნენ, რადგან ასეთი ქმედება სახლებს (ოჯახებს) დააქცევს. თუ სადმე სამღვდელო ხელდასხმის ღირსი აღმოჩნდება მონა, როგორიც აღმოჩნდა ჩვენი ონისიმე (იხ. ფილიმ. 1:10) და მისი პატრონი შეუნდობს, გაათავისუფლებს და თავისი სახლიდან გამოუშვებს, დაესხას ხელი.
მონათასა მღდელ-ყოფასა თჳნიერ უფალთთა მათთაჲთანასათნო-ყოფისა არა განვაწესებთ, რაჲთა არა შეწუხენ მომგებელნი მათნი, რამეთუ სახლთა გარდაქცევასა ჰყოფს ესევითარი საქმე. ხოლო უკუეთუ სადამე ღირსად გამოჩნდეს მონა სამღდელოჲსა ჴელ-დასხმისა, ვითარად გამოჩნდა ონისიმეცა ჩუენო, და შეუნდონ უფალთა და განათავისუფლონ და სახლისაგან თჳსისა გამოავლინონ, იქმენინ.
ზონარა: მართლმადიდებელნი უნდა გაურბოდნენ ყოველივე იმას, რაც ქმნის საცთურს. მაგრამ კლერიკოსთა დასში უცხო მონის მიღება მისი ბატონის ნებართვის გარეშე, ნიშნავს, დაუშვა საცთური და საწუხარი. ამიტომაც კანონი კრძალავს ამას, რადგან, ასეთი ქმედება ოჯახებს ანგრევს. მაგალითად, თუ მონა იყო თავისი ბატონის სახლის მმართველი, ან სახელოსნოს ხელმძღვანელი, ან თუ მას ენდობოდა ფული და ვაჭრობის საკითხები, ამგვარი მონის ხელდასხმა დიდად საწუხარი იქნება მისი ბატონისთვის. თუ მონას ღირსად ჩათვლიან ხელდასხმისთვის, მაშინ ეპისკოპოსმა უნდა აცნობოს ამის შესახებ მონის ბატონს და თუ ის ინებებს, ხელიც მაშინ დაასხას. რადგან დიდმა პავლემ, ონისიმე, ფილიმონის მონა, რომელიც ღირსად ჩათვალა ყოფილიყო მისი თანამომსახურე, მისი ბატონის ნებართვის გარეშე როდი გაიჩერა, არამედ გააგზავნა ფილიმონთან. ხოლო სამოქალაქო კანონი ამბობს, რომ კლერიკოსთა დასში ჩარიცხვის მიზეზი, საკმარისია მონის გასათავისუფლებლად, თუკი ამის შესახებ იცის მისმა ბატონმა და წინააღმდეგი არ არის.
არისტინე: მონა ვერ გახდება კლერიკოსი თავისი ბატონის ნებართვის გარეშე. ღირსეული კი ხელდასხმულ იქნება გათავისუფლების შემდეგ.
ბატონის ნებართვის გარეშე მონა არ უნდა ჩარიცხონ კლერიკოსთა დასში; ხოლო გათავისუფლების შემდეგ მიიღება, თუ ღირსი აღმოჩნდება სასულიერო წოდებისთვის.
ბალსამონი: კლერისკოთა დასში ჩასარიცხ მონათა შესახებ წაიკითხე წინამდებარე კრებულის 36-ე თავის პირველი ტიტლოსი. ხოლო წინამდებარე კანონი, რომელსაც არ სურს რათა საცთურნი ვიყოთ ძმათათვის, უფლებას არ იძლევა კლერიკოსთა დასში ჩარიცხულ იქნეს უცხო ბატონის ყმა, თუნდაც ის იყოს უგონიერესი და ღირსეული ადამიანი, თუ ამ საქმეს არ დათანხმდება მისი ბატონი და სანამ თავსი ყმობიდან მას არ გაათავისუფლებს. სანიმუშოდ დასახელებულია ონისიმე, რადგან ნათქვამია, რომ ის იყო ფილიმონის ყმა, ამიტომაც დიდმა პავლემ ის უკან დააბრუნა ფილიმონთან, თუმც ძალზედ შეეწეოდა პავლეს თავის მსახურებაში და უთხრა ფილიმონს, რომ მასთან შეთანხმების გარეშე არაფრის ქმნა არ ისურვა (ფილიმ. 1:10-14). ამგვარად, ვერც თავისუფლება, ვერც მღვდლობა და ვერც სხვა რამ, ვერ განაშორებს მონას ბატონის ძალაუფლებისგან, თუ მან ამის შესახებ არაფერი იცოდა.
ზონარა: ვფიქრობ, აქ სამხედრო საქმეს კანონი უწოდებს არა იარაღის ტარებას, ან ჯარისკაცთა მეთაურობას, არამედ სამხედრო ქონების განგებას, მაგალითად, ხელფასის დარიგებას ჯარისკაცებისთვის; ან მათთვის გარკვეული პროვიანტის გაცემას, ან კიდევ ჯარისკაცთა გაწვევას და კიდევ სხვა მის მსგავს თანამდებობებს, რომლებიც სამოქალაქო კანონების მიხედვით სამხედრო საქმეებად იწოდებიან. ამრიგად, სამღვდელო პირნი, რომლებიც ამგვარ საქმეებს შეუდგებიან, დაემხობიან თავიანთი პატივისგან, თუ არ მიატოვებენ მათ. რადგან არ არის ჯეროვანი შეურევნელთა შერევა, ანუ ღვთისა და კეისრისა. ხოლო ქალკედონის კრების მეშვიდე კანონი განსაზღვრავს, რომ ამგვარნი, თუ არ შეინანებენ, შეუყენონ ანათემას.
არისტინე: მღვდელი, რომელიც ხელმძღვანელობს სამხედრო საქმეებს, მღვდელი ნუ იქნება. რადგან კეისარს კეისრისა უნდა მიეცეს და ღმერთს ღმრთისა.
ვინც რომაულ სამხედრო საქმეს შესდგომია და თან მღვდელმსახურებას ეწევა, უნდა დაემხოს თავისი პატივისგან, რადგან მიაგეთო კეისარს კეისრისა და ღმერთს ღმრთისა.
ბალსამონი: მოციქულთა სხვადასხვა კანონებით მღვდლებს ეკრძალებათ საერთო-სახალხო საქმეებში მონაწილეობის მიღება. ხოლო წინამდებარე კანონი ადგენს, რათა სამხედრო საქმეში მოღვაწე სასულიერო პირი, ანუ ისეთი, რომელიც განაგებს ჯარისკაცთა ხელფასს, ქონებას და გაწვევას, უნდა დაემხოს პატივისგან. რადგან, ჩემი ვარაუდით, სწორედ ასეთი სამხედრო საქმე უნდა ვიგულისხმოთ აქ და არა იარაღის გამოყენება, რადგან ეს უკანასკნელი სრულიად აკრძალულია მღვდელთათვის. წაიკითხე აგრეთვე ქალკედონის კრების 7-ე კანონი, რომლითაც ანათემას გადაეცემიან ისინი, ვინც ამგვარ საქმეებს არ შეინანებს. შესაძლოა ვინმემ იკითხოს: შეიძლება თუ არა აქაც იგულისხმებოდეს პირობა: "ან შეწყვიტოს", "ან განიკვეთოს", როგორც ეს 81-ე კანონშია ნათქვამი? თუ უკვე ადრევე შეგონებული კლერიკოსი, რომელიც შედგომილია სამხედრო საქმეებს, ამისთვის უნდა დაემხოს? გადაწყვეტა: ვფიქრობ, რომ სამხედრო საქმეს შედგომილი კლერიკოსი ამ შემთხვევაშიც გაფრთხილებულ უნდა იქნეს, და თუ არ მიიღებს შეგონებას, უნდა დაემხოს; რადგან ყველა საერო საქმეს აქვს ერთი და იგივე მიზეზი. წაიკითხე აგრეთვე წინამდებარე კრებულის 9-ე ტიტლოსის 32-ე თავი.
83
ეპისკოპოსი, მღვდელი, ან დიაკონი თუ სამხედრო და საერისკაცო საქმეებსაც აკეთებდეს და ორივეს პყრობა ენებოს - რომაული ხელისუფლებისაც და სამღვდელო კანონების განგებისაც, განიკვეთოს, რადგან ნათქვამია: "მიეცით კეისრისა კეისარს და ღვთისა ღმერთს" (მათე 22:21).
ეპისკოპოსი და ხუცესი და დიაკონი, რომელი სამჴედროთა და საერისკაცოთაჲსაქმეთა შექცეულ-იყოს და ორისავე პყრობა ენებოს ჰრომაელებრისა მთავრობისა და სამღდელოჲსა განგებისაჲ, განიკუეთენ, რამეთუ „კეისრისანი კეისარსა და ღმრთისანი ღმერთსა“.
ზონარა: მოსეს სჯული ბრძანებს: "ღვთის მსაჯულებს ნუ შეურაცხყოფ და თავკაცს შენს ხალხში ნუ დასწყევლი" (გამ. 22:28). მოციქულთა თავი პეტრეც ბრძანებს: "პატივი მიაგეთ მეფეს" (1 პეტრე 2:17). დიდი პავლეც გვამცნებს ვილოცოთ "მეფეთა და მთავართათვის" (1 ტიმ. 2:2), და ეს ურწმუნო მთავართათვის არის ნათქვამი. ამრიგად, აკრძალულია მეფეთა და მთავართა ლანძღვა. ხოლო მხილება, როდესაც აკეთებენ რაიმე შეუფერებელს, აკრძალული არ არის, თუმცა მამხილებელი სიტყვები ზოგჯერ ძალზედ მძაფრია და შეიძლება გული ატკინოს მხილებულს. უსამართლო წყენას კანონი კრძალავს, ხოლო პირიქით, მეფეთა და მთავართა სამართლიან საქმეში მხილებისთვის არავინ უნდა დაისაჯოს. ბასილიკონის 60-ე წიგნის, 36-ე ტიტლოსის, 13-ე თავში ნათქვამია: როდესაც ვინმე გმობს მეფეს, არ უნდა დასაჯონ, არამედ მოახსენონ მეფეს, რადგან, თუ ეს დაუფიქრებლობით და ფუქსავატობით მოიმოქმედა, უნდა დაისაჯოს, თუ გონებააშლილობაში - თანაუგრძნონ, ხოლო თუ დაჩაგრულია, შეიწყნარონ.
არისტინე: მეფისა და მთავართა უსამართლოთ განმკითხველი კლერიკოსი უნდა დაემხოს პატივისგან, ერისკაცი კი უზიარებლობით დაისაჯოს. ის, ვინც ღვთისმოშიშად და პატიოსნად მცხოვრებ მეფეს ან მთავარს განიკითხავს, თუ კლერიკოსია უნდა დაემხოს, ხოლო თუ ერისკაცი უზიარებელ იქნას.
ბალსამონი: მოსეს სჯული ამბობს: "ღვთის მსაჯულებს ნუ შეურაცხყოფ და თავკაცს შენს ხალხში ნუ დასწყევლი" (გამ. 22:28). ამგვარად, ამ კანონის მიმყოლი წინამდებარე განწესებაც განსაზღვრავს, რომ მეფის ან მთავრის შეურაცხმყოფელი კლერიკოსი უნდა დაემხოს თავისი პატივისგან, ერისკაცი კი უნდა ზიარებისგან განიკვეთოს. ასეა ეს საეკლესიო გადმოცემით. ხოლო სამოქალაქო კანონები სხვაგვარად სჯიან მეფის შეურაცხმყოფელთ. წაიკითხე წინამდებარე კრებულის 9-ე ტიტლოსის 36-ე თავი. ზოგიერთი, განმარტავდა რა სიტყვებს: "თუ ვინმემ უსამართლოდ აგინოს მეფეს ან მთავარს", ამბობდა, რომ ხშირად მეფეებსა და მთავრებს სამართლიანი მხილებაც სწყინთ. მე კი ვფიქრობ, რომ ეს საკითხი განმარტებულია ბასილიკონის 60-ე წიგნის 36-ე ტიტლოსის, 13-ე თავში, რომელიც წინამდებარე კრებულის 9-ე ტიტლოსის 36-ე თავშია მოთავსებული.
84
თუ ვინმემ უსამართლოდ აგინოს მეფეს ან მთავარს, სასჯელის ღირსია, თუ მღვდელი იყოს, განიკვეთოს, ხოლო თუ ერისკაცი იყოს, უზიარებლობით დაისაჯოს.
ვინცა ვინ აგინოს მეფესა ანუ მთავარსა თჳნიერ სამართლისა, გუემისაჲთანამდებ იყავნ და, უკუეთუ მღდელი იყოს, განიკუეთენ, ხოლო უკუეთუ ერისკაცი - უზიარებელ იქმენინ.
ზონარა: წმიდა მოციქულებმა, იმის შემდეგ რაც გადმოგვცეს განწესებები თუ როგორ უნდა ვიცხოვროთ მართალმა ქრისტეანებმა, ბოლოს მიამატეს ისიც, რომელი წიგნები უნდა წავიკითხოთ და ჩამოთვალეს. საკითხავად განკუთვნილ წიგნთა ჩამონათვალი მრავალ სხვადასხვა მამებთანაც გვხვდება, როგორც ეს სადღაც ზემოთ იყო ნათქვამი. მოციქულებმა კი ეს გააკეთეს იმიტომ, რომ არსებობდნენ ან ჯერაც არსებობენ სხვადასხვა ყალბი თხზულებები ყალბი სახელწოდებებით, ზოგიერთი დაზიანებულია, როგორც მაგალითად კლიმენტის სახელით ჩვენამდე მოსული მოციქულთა დადგენილებები; ამიტომაც, მათი მიღება სრული სახით აკრძალა მეექვსე მსოფლიო კრებამ მის მიერ ჩამონათვალ კანონთა მეორე თავში. ზოგიერთი ჩამონათვალი, აქ წარმოდგენილ სიასთან ერთად, უფლებას გვაძლევს ვიკითხოთ სოლომონის სიბრძნე, ტობითი, ივდითი და იოანე ღვთისმეტყველის აპოკალიფსისი.
ამრიგად, აი წმიდათა და ყოვლადქებულ მოციქულთა 85 კანონი. ზოგიერთ წიგნში, რომელიც შეიცავს კანონებს, მოციქულთა სახელით მოთავსებულია სხვა განწესებანი. ტრულის კრებამ, რომელიც გაიმართა იუსტინიანეს მეფობის პერიოდში და მეექვსე კრებად არის წოდებული, ბრძანა: "ფრიად კეთილად და ყოვლად სასწრაფოდ ადგენს ეს წმინდა კრება, რათა ამიერიდან მტკიცედ და შეუცვლელად დარჩეს ჩვენი სულისა და ვნებათა საკურნებლად ჩვენს წინამორბედ წმინდა და ნეტარ მამათა შეწყნარებული და ჩვენთვის მოციქულთა სახელით მოცემული ოთხმოცდახუთი კანონი". შემდეგ კი ბრძანა წმინდა კლიმენტის მიერ დაწერილ კანონებზეც, რომ არ უნდა წავიკითხოთ ისინი და უარვყოთ, რადგან "მწვალებლებს ეკლესიის განსარყვნელად ცუდი და კეთილმსახურებისთვის უცხო სიტყვები ჩაურთავთ". ახსენებს როგორც მსოფლიო, ასევე ადგილობრივ კრებათა და წმიდა მამათა მიერ შედგენილ კანონებს და დასძენს: "ხოლო ზემოთ მოხსენებულ კანონთა დამახინჯების ან უარყოფის ნება არავის აქვს, აკრძალულია სხვა სიმართლის მტრებისა და ჭეშმარიტების ვაჭრებისგან ცრუ სახელით წარწერილი კანონების შეწყნარება". როდესაც მეექვსე მსოფლიო კრების მეორე კანონი ადგენს ასეთ განსაზღვრებას, წმიდა მოციქულთა 85 კანონის გარდა, სხვა რომელიმე მოციქულთა განწესებებს არ ახსენებს; ანუ, მოციქულთა სახელით წარწერილი სხვა განწესებები არ უნდა შევიწყნაროთ, არამედ როგორც ყალბი და მწვალებელთა მიერ შერყვნილი ვამხილოთ და უკუვაგდოთ.
არისტინე: ყველა კლერიკოსმა წმიდა წიგნებად უნდა აღიარონ: ძველი აღთქმის ხუთი წიგნი: დაბადება, გამოსვლა, ლევიტელთა, რიცხვთა და მეორე სჯულისა; იესუ ნავეს ძის ერთ წიგნი; მსაჯულთა და რუთისას - ერთი; მეფეთა - ოთხი; პარალიპომენონისა - ორი; ეზრასი - ორი; ესთერისა - ერთი; მაკაბელთა - სამი; იობისა - ერთი; ფსალმუნი - ერთი; სოლომონისა სამი: იგავნი, ეკლესიასტე და ქება ქებათა; წინასწარმეტყველთა - თორმეტი. ასევე სიბრძნე სოლომონისა და იესუ ზირაქისა; ახალი აღთქმის წიგნებიდან: ოთხი სახარება: მათესი, მარკოზის, ლუკასი და იოანესი; პავლეს - თოთხმეტი ეპისტოლე; პეტრესი - ორი; იოანეს - სამი; იაკობისა - ერთი; იუდასი - ერთი; კლიმენტისა - ორი; და მოციქულთა საქმენი. დადგენილებანი, რომელიც კლიმენტიმ გამოთქვა რვა წიგნად, არ უნდა გავახმაუროთ ყველას წინაშე, მასში გადმოცემულ საიდუმლო სწავლებათა გამო. ხოლო, ტრულის მეექვსე კრების მეორე კანონმა ეს დადგენილებები საერთოდ უარყო, რადგან მასში მწვალებლებს მიუმატებიათ ღვთისმოსაობისთვის უცხო და ყალბი სწავლებები.
ბალსამონი: 60-ე კანონიდან შევიტყვეთ, რომ არ უნდა ვკითხულობდეტ ყალბ წიგნებს და მათ წმიდა წიგნებად არ მივიჩნევდეთ. ახლა კი გვემცნობა ძველი და ახალი აღთქმის რომელი წიგნები უნდა წავიკითხოთ. შენ კი უწყოდე, თუმც კი წერია აქ, რომ ასევე უნდა ვკითხულობდეთ კლიმენტის დადგენილებებს, რომლებიც სახალხოდ არ უნდა ვიქადაგოთ; მეექვსე მსოფლიო კრების მეორე კანონით საერთოდ აიკრძალა მათი კითხვა, რადგან მწვალებელთა მიერ შერყვნილია და ღვთისმოსაობისთვის საწინააღმდეგო. წაიკითხე თვით 2-ე განწესება, სადაც განსაზღვრულია, რომ სხვა წიგნებთან ერთად, უნდა შევიწყნაროთ, მხოლოდ წმიდა მოციქულთა 85 კანონი და მოციქულთა განწესებებად სხვა კანონები არ ვაღიაროთ, თუნდაც მოციქულთა სახელს ატარებდეს. ხოლო წმიდა მამათა და აღმსარებელთა თხზულებები უნდა ვაღიაროთ და წავიკითხოთ, როგორც ჭეშმარიტ და მართლმადიდებელ სარწმუნოებაში დამმოძღვრელნი.
85
თქვენთვის ყველასთვის, სამღვდელოებისთვისაც და ერისკაცთათვისაც იყოს ძველი აღთქმის შემდეგი საღვთო წიგნები: ხუთი მოსესი - დაბადება, გამოსვლათა, ლევიტელთა, რიცხვთა, მეორე სჯულისა. იესუ ნავეს ძისა - ერთი, მსაჯულთა - ერთი, რუთისი - ერთი, მეფეთა - ოთხი, ნეშტთა - ორი, ეზრასი - ორი, ესთერისი - ერთი, მაკაბელთა - სამი, იობისა ერთი, საფსალმუნე - ერთი, სოლომონისა - სამი; იგავნი, ეკლესიასტე, ქება-ქებათა, თორმეტი წინასწარმეტყველისა: ესაიასი - ერთი, იერემიასი - ერთი, ეზეკიელის - ერთი, დანიელის - ერთი. ამათ გარდა შეისწავლეთ თქვენ და ასწავლეთ თქვენს ახალგაზრდებსაც მრავალსწავლული ზირაქის სიბრძნე. ჩვენი წიგნები, ე. ი. ახალი აღთქმის წიგნებია: ოთხი სახარება - მათესი, მარკოზისა, ლუკასი და იოანესი, პავლეს თოთხმეტი ეპისტოლე, პეტრეს ორი ეპისტოლე, იოანესი - სამი, იაკობისა - ერტი, იუდასი - ერთი, კლიმენტის ეპისტოლე - ორი და ეპისკოპოსთათვის განწესებული კლიმენტის მიერ რვა წიგნში აღწერილი, რომლებიც ყველას მსჯელობის საგანი არ უნდა გახდეს მათში შესულ საიდუმლოთა გამო და მოციქულთა საქმენი. ეს კანონები განწესებულია ჩვენს მიერ თქვენთვის, ო ეპისკოპოსნო, ხოლო თქვენ თუ ამას დაიცავთ, ცხონდებით და მშვიდობა გექნებათ, ხოლო თუ ეურჩებით, დაიტანჯებით და მუდმივი ბრძოლა გექნებათ ერთმანეთში და ურჩების შესაფერისი სასჯელიც დაგედებათ. ერთმა ღმერთმა, სამარადისომ და ყველას დამბადებელმა მშვიდობის მიერ გაგაძლიეროთ თქვენ ყველანი სულიწმიდით და განგამტკიცოთ ყველა კეთილი საქმის მიმართ სწორად, ბრალის გარეშე, უბიწოდ და ღირსი გაგხადოთ საუკუნო ცხოვრებისა ჩვენთან ერთად მისი საყვარელი ძის, ჩვენი მაცხოვრის იესუ ქრისტეს შუამდგომლობით, რომელთანაც არის დიდება ყოველთა უზენაეს ღმერთთან, მამასთან ერთად ნუგეშინისმცემელი სულიწმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.
ხოლო იყვნენ თქუენ ყოველთაჲსამღდელოთაცა და ერისკაცთადა წიგნნი საღმრთონი და წმიდანი ძუელისა ვიდრემე აღთქუმისანი: მოსესნი ხუთნი - დაბადებაჲ, გამოსლვათაჲ, ლევიტელთაჲ, რიცხუთაჲ, მეორისა სჯულისაჲ, ისოჲსი ძისა ნავესი ერთი, მსაჯულთა ერთი, რუთისი ერთი, მეფეთანი ოთხნი, ნეშტნი წიგნისა დღეთაჲსანი ორნი, ეზრა სნი ორნი, ესთერისი ერთი, მაკაბელთანი სამნი, იობისი ერთი, საფსალმუნე ერთი, სოლომონისნი სამნი: იგავნი, ეკლესიასტე, ქება ქებათაჲ, წინაწარმეტყუელთა ათორმეტთაჲ, ესაიაჲსი ერთი, იერემიაჲსი ერთი, ეზეკიელისი ერთი, დანიელისი ერთი. ხოლო გარეშე ამათსა შეისწავებოდედ თქუენ მიერ და ესწავებოდედ ჭაბუკთა თქუენთა სიბრძნენი მრავალსწავლულისა ზირაქისნი. ხოლო ჩუენნი, ესე იგი არს ახლისა აღთქუმისანი, სახარებანი ოთხნი: მათესი, მარკოზისი, ლუკაჲსი და იოანესი, პავლეს ეპისტოლენი ათოთხმეტნი, პეტრეს ეპისტოლენი ორნი, იოანესნი სამნი, იაკობისი ერთი, იუდაჲსი ერთი, კლიმენტო ს ეპისტოლენი ორნი და განწესებანი თქუენ ეპისკოპოსთანი ჩემ კლიმენტო ს მიერ რვათა წიგნთა შინა აღწერილნი, რომელთა არა ჯერ-არს ყოველთა შორის საანჯმნო-ყოფა მათ შორის მყოფთათჳს საიდუმლოთა, და საქმენი ჩუენ მოციქულთანი. ესევე კანონთათჳს განწესებულ არს ჩუენ მიერ თქუენდა, ეპისკოპოსნო, ხოლო თქუენ და-თუ-იმარხნეთ ესე, სცხონდეთ და მშჳდობა გაქუნდეს, ხოლო უკუეთუ ურჩ ექმნეთ, იტანჯნეთ და სამარადისო ბრძოლა გაქუნდეს ურთიერთას და შემსგავსებული პატიჟი ურჩებისა მიგეჴადოს. ხოლო ღმერთმან მხოლომან, სამარადისომან და ყოველთა დამბადებელმან განგაძლიერენ თქუენ ყოველნი მშჳდობისა მიერ სულითა წმიდითა და განგამტკიცენინ ყოვლისა მიმართ საქმისა კეთილისა უქცეველად, უბრალოდ, უბიწოდ და ღირს-გუყვენინ საუკუნოჲსა ცხორებისა ჩუენ თანა შუვამდგომელობითა შეყუარებულისა ძისა მისისა იესუ ქრისტეს ღმრთისა და მაცხოვრისა ჩუენისაჲთა, რომლისაჲთანა დიდება ყოველთა ზედა ღმერთსა მამასა სულით წმიდითურთ ნუგეშინისმცემელით აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამენ.
