ყველა მართლმადიდებელი კურთხეულ იყოს. ყველა მართლმადიდებლის ხსენება საუკუნო იყოს. ყველა მწვალებელი საუკუნოდ შეჩვენებული იყოს. ყველა მწვალებლის საუკუნო იყოს წყევლა და დაუსრულებელი შეჩვენება (რუის-ურბნისის კრების ძეგლისწერა (1105 წ.)).
პირველი მსოფლიო საეკლესიო კრების კანონები
რჯულის კომენტატორთა:
იოანე ზონარას († 1159 წ.), ალექსი არისტინესა († 1166 წ.) და პატრიარქ ბალსამონის (†1199 წ.) განმარტებებით
ძველი წესი იყოს დაცული ეგვიპტეში, ლიბიასა და ხუთქალაქში, რომ ყველა ამათზე ვრცელდებოდეს ალექსანდრიის ეპისკოპოსის ხელისუფლება. ასეთივე ჩვეულება არის რომის ეკლესიაშიც, ანტიოქიაშიც და სხვა სამთავროებშიც - დაცულია რომელიმე ეკლესიის უპირატესი ძალაუფლება. ეს საყოველთაოდ მთელ მსოფლიოში ცხადი იყოს, რომ თუ ვინმე მიტროპოლიტის ცნობის გარეშე ეპისკოპოსი გახდება ასეთის შესახებ ადგენს დიდი კრება, რომ არ არის ჯეროვანი მისი ეპისკოპოსობა. თუ ყველა ეპისკოპოსის საერთო ბჭობა მართალი იქნება და საეკლესიო კანონთან შეთანხმებული, ხოლო ორი ან სამიბრძოლისმოყვარე ეპისკოპოსი ეწინააღმდეგება უმრავლესს, უნდა დამტკიცდეს უმრავლესისგანჩინება.
ძუელნივე წესი იპყრობოდედ ადგილთა შინა ეგჳპტისა და ლჳბიისა და ხუთქალაქისათა, რაჲთა ეპისკოპოსსა ალექსანდრიისასა აქუნდეს ამათ ყოველთა ზედა ჴელმწიფებაჲ, ვინაჲთგან ჰრომაელისაცა ეპისკოპოსისაჲ ესე არს ჩუეულებაჲ, ეგრეთვე ანტიოქელისაჲ და სხუათაცა სამთავროთა შინა რომელთამე ეკლესიათა უწარჩინებულესობაჲ დაცვულ არს. ხოლო ესე ყოველთა შორის მსოფლიოდ ცხად იყავნ, ვითარმედ უკუეთუ ვინმე თჳნიერ ცნობისა მიტროპოლიტისა იქნეს ეპისკოპოს, ეგევითარისა მისთჳს განაჩინებს დიდი კრებაჲ, ვითარმედ არა ჯერ-არს, რაჲთა ეპისკოპოს იყოს იგი. ვინაჲცა უკუეთუ საზოგადოჲ ყოველთა ეპისკოპოსთა ბჭობაჲ მართალი იყოს და მოწამე კანონთა ეკლესიისათაჲ, ხოლო ორნი ანუ სამნი თჳსითა ბრძოლისმოყუარებითა წინააღუდგებოდინ უმრავლესთა, იგი განჩინებაჲ დაემტკიცენინ.
6
ზონარა: განწესებას სურს, რათა შენარჩუნებულ იქნეს ძველი წესი, რასაც განსაზღვრავენ გვიანდელი კანონებიც და სამოქალაქო განწესებებიც. ამგვარად, კანონი ადგენს, რათა ალექსანდრიის ეპისკოპოსს ჰქონდეს პირველობა ეგვიპტის, ლიბიისა და პენტაპოლისის ეპისკოპოსთა შორის, ხოლო ანტიოქიის ეპისკოპოსს მისდამი დაქვემდებარებული ოლქების ეპისკოპოსებზე, ანუ სირიასა და კელესირიაზე, ორივე კილიკიასა და მესოპოტამიაზე; და, რომ სხვა ეპისკოპოსებსაც უნდა გააჩნდეთ ძალაუფლება მათდამი დაქვემდებარებულ ქვეყნებზე ისევე, როგორც რომის ეკლესიის წინამძღვარს მისცა ჩვეულებამ მმართველობის უფლება დასავლეთის ქვეყნებზე. ამიტომაც, კანონს ნებავს, რათა ამ ეპისკოპოსებს თავიანთ სამთავროებში ის უდიდესი უპირატესობა ჰქონდეთ, რასაც იძლევა საზოგადო დადგენილება და მათ გარეშე არაფერი უნდა გაკეთდეს ისეთი, რაც ეხება საეკლესიო მმართველობის საკითხებს, რომელთაგან ყველაზე უდიდესი და უმნიშვნელოვანესი ეპისკოპოსთა ხელდასხმაა. ამრიგად, კანონი ამბობს: თუ მიტროპოლიტის გარეშე ვინმეს ხელს დაასხამენ ეპისკოპოსად, ის არ უნდა აღიარონ ეპისკოპოსად. მართალია, ძველად ეპისკოპოსებს შეკრებილი მოქალაქეები ირჩევდნენ, მაგრამ მაშინაც კი ამ არჩევის შესახებ მიტროპოლიტს მოახსენებდნენ და ვისაც ის მოიწონებდა ხელსაც იმას დაასხამდნენ. შემდეგ კანონი ამატებს, რომ, თუ არჩევის დროს, რომელიც მოხდა განწესებათა დაცვით, უმეტესი ნაწილი შეთანხმებული და ერთი აზრისა იქნება ასარჩევ კანდიდატზე, ხოლო ორი ან სამი კამათის მოყვარული, ყოველგვარი საფუძვლიანი მიზეზის გარეშე შეეწინააღმდეგება და არ დაეთანხმება დანარჩენებს, ძალა უნდა მივცეთ უმეტესთა მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას. ასეა დაწესებული სამოქალაქო კანონების მიერაც ფინანსურ საქმეებში. ეპისკოპოსთა უთანხმოების შესახებ ანტიოქიის კრების 19-ე კანონიც იგივეს განაწესებს.
არისტინე: ეგვიპტეზე, ლიბიასა და ხუთქალაქზე (პენტაპოლისზე) ძალაუფლება უნდა ჰქონდეს ალექსანდრიის ეპისკოპოსს, რომისას რომისადმი დაქვემდებარებულ ოლქებზე, ხოლო ანტიოქიისას თავის სამთავროებზე. თუ ვინმე ხელდასხმულ იქნება ეპისკოპოსად სამთავროს მიტროპოლიტის ნებართვის გარეშე, ნუმც იქნება ეპისკოპოსი. ხოლო უმეტესობის მიერ არჩეულს, რომელიც აღსრულდება განწესებისამებრ, შეეწინააღმდეგება ორი ან სამი, მათ შეხედულებას ძალა არ უნდა ჰქონდეს. ყოველი პატრიარქი უნდა დასჯერდეს თავის უპირატესობებს და არავინ მათგან თავის უფლებამოსილებას სხვის სამთავროზე არ უნდა ავრცელებდეს და სხვის სამთავროებს არ უნდა იტაცებდეს, რომელიც არც ადრე ყოფილა მის განმგებლობაში, რადგან ეს არის საერო ძალაუფლების მედიდურობა. თუმცა ყოველი სამთავროს ეპისკოპოსიც უნდა ემორჩილებოდეს თავის პირველ ეპისკოპოსს, ანუ მიტროპოლიის მღვდელმთავარას, და მისი ნებართვის გარეშე არ უნდა ირჩევდეს ეპისკოპოსს; ხოლო თუ ვინმეს აირჩევენ მიტროპოლიტის ნებართვის გარეშე, ასეთს ეპისკოპოსობა არ უნდა მიუბოძონ. ხოლო თუ მიტროპოლიტის ნებართვით საეპისკოპოსო კანდიდატთა არჩევისთვის შეკრებილი ეპისკოპოსები ვერ შეთანხმდებიან ასარჩევ კანდიდატზე და ზოგიერთი, მისთვის დამახასიათებელი კინკლაობით შეეწინააღმდეგება უმრავლესობის არჩევანს, ძალა უმეტესობის გადაწყვეტილებას უნდა ჰქონდეს. იხილე აგრეთვე ეფესოს კრების 8-ე კანონი, მოციქულთა 34-ე, ანტიოქიის 2-ე და 3-ე, ასევე სარდიკიის კრების 3-ე კანონები.
ბალსამონი: წინამდებარე 6-ე და მისი შემდგომი 7-ე კანონები განსაზღვრავენ, რათა ძველი ჩვეულებისამებრ პატივი მიეგოს ოთხ პატრიარქს: რომის, ალექსანდრიის, ანტიოქიისა და იერუსალიმისას (კონსტანტინოპოლის პატრიარქის შესახებ სხვა კანონთა განმარტებებში ვისაუბრებთ), და რომ ალექსანდრიის პატრიარქს უპირატესობა უნდა ჰქონდეს ეგვიპტეზე, ლიბიასა და პენტაპოლისზე; მსგავსადვე, ანტიოქიის მღვდელმთვარს სირიის, კელესირიის, მესოპოტამიიისა და ორივე კილიკიის ოლქებზე; იერუსალიმის პატრიარქს პალესტინაზე, არაბეთსა და ფინიკიაზე, რადგან, კანონი ამბობს, რომ რომის ეპისკოპოსს უპირატესობა გააჩნია დასავლეთ ოლქებზე. ამგვარად, კანონს სურს, რათა პატრიარქებს გააჩნდეთ უპირატესობა მათდამი დაქვემდებარებულ მიტროპოლიებზე, ხოლო მიტროპოლიტებს, თავის მხრივ, უნდა გააჩნდეთ უპირატესობა მათდამი დაქვემდებარებულ ეპისკოპოსებზე ისე, რომ ისინი არაფერს უნდა აკეთებდნენ ისეთს, რაც მათ ძალაუფლებას აღემატება. ამას განსაზღვრავს სწორედ კანონიც, რათა ის, ვინც ეპისკოპოსად იქნება არჩეული უპირატესი ეპისკოპოსის ნებართვის გარეშე, არ უნდა გახდეს ეპისკოპოსი და ამატებს, რომ როდესაც არჩევა ხდება კანონიერად, ხოლო ზოგიერთები შეეწინააღმდეგებიან ამ არჩევანს, კანონის მიხედვით, უპირატესობა უმრავლესობის გადაწყვეტილებას უნდა მიეცეს. ყოველივე ამის შემდეგ ერთმა იკითხა: წინამდებარე კანონი განსაზღვრავს რათა ყოველ საქმეში უმრავლესობის აზრი დომინირებდეს, ხოლო ჩვენი წმიდა მეფის, უფალ მანუელ კომნინოსის ახალ კანონმდებლობა, რომელიც ინდიქტიონის 6674 წლის, 14-ე ინდიქტიონის ივლისის თვეში გამოიცა, სხვათა შორის, სიტყვა-სიტყვით განსაზღვრავს შემდეგს: თუ ყველა არ იქნება თანახმა, და ზოგიერთი წინააღმდეგობას გაუწევს უმეტესობის გადაწყვეტილებას, ან კიდევ ხმები განაწილდება თანაბრად, ასეთ შემთხვევაში გადამწყვეტი ხმა უნდა ჰქონდეს იმათ, ვისაც დაეთანხმება კრების თავმჯდომარე. მაშ, რომელ გადაწყვეტილებას მივსდიოთ? ზოგიერთი ამბობდა, რომ საეკლესიო საქმეებში არ უნდა მივსდიოთ ნოველას, ამიტომაც, ძალა ამ შემთხვევაში უნდა ჰქონდეს ძველ განწესებებსა და მათთან თანხმიერ კანონებს; სხვები კი, პირიქით, ამტკიცებდნენ, რომ ნოველა გამოცემულია მთელი მსოფლიოსთვის და ყოველი საქმისთვის და საზოგადო სჯულმდებლობას წარმოადგენს. ჩემის აზრით კი ამ ნოველის განსაზღვრება არ ეხება საეკლესიო არჩევნებსა და საქმეებს, რათა მისი მეშვეობით ყოველი კანონიკური არჩევანი არ დამახინჯდეს. იხილე აგრეთვე ანტიოქიის კრების 19-ე კანონი. იერუსალემის პატრიარქი იწოდება ელიის ეპისკოპოსად, რადგან ქალაქი იერუსალემი ოდესღაც სალიმად და იებუსად იწოდებოდა, ხოლო იმის შემდეგ, რაც მეფე სოლომონმა მასში ბრწყინვალე და დიდებული ტაძარი ააგო, ის იერუსალემად გადაკეთდა. ამის შემდეგ ებრაელი ერი დაატყვევეს ბაბილონელებმა და ქალაქი საფუძვლიანად დაანგრიეს. როდესაც რომის იმპერატორმა ელიუს ადრიანემ ის განაახლა, მისი სახელის მიხედვით იწოდა კიდეც ქალაქი ელიად. საზოგადო სახელით კი თვით ქალაქიცა და მის დაქვემდებარებაში მყოფი ოლქები, პალესტინად იწოდება. ზოგიერთი კითხულობდა: რას ნიშნავს კანონის სიტყვები: "ჰქონდეს პატივის თანამიმდევრობა, ღირსების შენარჩუნებით, რომელიც მიტროპოლიტმა მიანიჭა?" (იხ. ქვემოთ კანონი 7-ე) - და პასუხად მიიღეს, რომ პალესტინაში მიტროპოლია იყო კესარია, ხოლო იერუსალიმის ეკლესია ოდესღაც მისი საეპისკოპოსო გახლდათ. ამრიგად, კანონს სურს, რათა მიტროპოლიას დარჩეს მისი უფლებები, თუმცკი მისგან უკვე გამოყოფილია ელია და მისმა ეპისკოპოსმა მიიღო პატივი ქრისტეს მაცხოვნებელი ვნებების გამო. იხილე აგრეთვე IV კრების საქმეები (საქმე 8) და შეიტყობ, რომ ანტიოქიის ეპისკოპოს მაქსიმესა და იერუსალემის ეპისკოპოს იუვენალის ურთიერთ თანხმობით, კეთილად იქნა მიჩნეული ანტიოქიას ჰქონოდა ორი - ფინიკია და არაბეთი, ხოლო იერუსალემს სამი - პალესტინა. მაშინ ასე გადაწყდა, ამჯერად კი ვითარების ცვლილებამ, ჩვეულებისამებრ, ესეც შეცვალა.
7
რადგან ჩვეულებით დამტკიცებულია და ზეციდან მოცემული, რომ პატივი მიეგოს ელიის ეპისკოპოსს, ამიტომ ამ ქალაქს შეურყეველად ჰქონდეს მიტროპოლიტის პატივი.
ვინაჲთგან დამტკიცებულ არს ჩუეულებაჲ და ზემოჲთგანი მოცემაჲ, რაჲთა ეპისკოპოსი ელიაჲსაჲ პატივ-იცემებოდის, უცვალებელიად აქუნდინ წესი პატივისა თჳსისაჲ დედაქალაქსა მას.
ზონარა: როგორც წინამორბედმა კანონმა მისცა ალექსანდრიისა და ანტიოქიის ეპისკოპოსებს უპირატესობები თავიანთ ოლქებში, ასევე წინამდებარე კანონმა მისცა ასეთივე უფლება ელიის ეპისკოპოსს თავის სამთავროში და განსაზღვრა, რომ ქალაქ იერუსალიმს, რომელსაც ელია ეწოდება, შეუნარჩუნდეს თავისი ღირსება, როგორც პალესტინაზე, არაბეთსა და ფინიკიაზე უპირატესს. რადგან ძველად და ამჯერადაც ეს ქვეყანა პალესტინად იწოდება. ხოლო ქალაქი ძველი დროიდანვე იწოდებოდა სალიმად და იებუსად, შემდეგ კი იერუსალიმად გადაარქვეს. იმის შემდეგ, რაც რომაელებმა დაიპყრეს იერუსალემი და საფუძვლიანად დაანგრიეს, რომის იმპერატორმა ადრიანემ, ქალაქი აღადგინა, და მას თავისი სახელის მიხედვით ელია უწოდა, რადგან მისი სახელი იყო ელიუს ადრიანე. ზოგიერთი ამბობს, რომ კანონმა მიტროპოლიად ხმო კესარია, კერძოდ კი პალესტინის კესარია, რომელიც ძველთაგანვე სტრატონისად იწოდებოდა.
არისტინე: ელიას ეპისკოპოსს უნდა ჰქონდეს მიტროპოლიტის პატივი. ას ოცდა მესამე ნოველა, რომელიც მოთავსებლუია პირველი წიგნის პირველ ტიტულში, იერუსალიმის, ანუ ელიას ეპისკოპოსს პატრიარქს უწოდებს. ამრიგად, წინამდებარე კანონის მიხედვით, ელიას ეპისკოპოსს უნდა მიაგონ პატრიარქის პატივი. ხოლო რადგან კესარია წმიდა ქალაქი და პირველი მიტროპოლიაა პალესტინაში, ამ მხარის პატრიარქსაც უნდა გააჩნდეს თავისი პატივი, და კესარიის მიტროპოლიასაც (რომელსაც ადრე იყო დაქვემდებარებული) უნდა შეუნარჩუნდეს თავისი ღირსება. იხილე აგრეთვე ქალკიდონის კრების 12-ე კანონი.
ბალსამონი: წინამდებარე კანონი განმარტებულია მეექვსე კანონის განმარტებაში.
8
ისინი, ვინც თავიანთ თავს წმინდას უწოდებენ, თუ მოიქცევიან და დაუბრუნდებიან სამოციქულო ეკლესიას, მათ შესახებ წმინდა და დიდი კრება ადგენს, რომ თუ რომელიმე მათგანი ხელდასხმული იყოს, დარჩეს თავის სამღვდელო პატივის ხარისხში. უპირველესად, მათ წერილობით უნდა აღიარონ, რომ შეუერთდებიან და შეუდგებიან კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესიის სჯულს, ესე იგი ისინი საზიარებლად შეიწყნარებენ მეორედ ქორწინებულებს, დევნილებსა და გაჭირვების გამო ცოდვაში ჩავარდნილებს, რომელთათვის სინანულის დროც დადგენილია და დღეებიც განსაზღვრულია. საჭიროა, რომ ისინი მიჰყვნენ კათოლიკე ეკლესიის ყველა წესს. ამრიგად, იმ დაბაში ან ქალაქში, სადაც მხოლოდ ისინი არიან ხელდასხმული და სამღვდელო დასის წევრები დარჩნენ იმავე ხარისხში და იმავე სახით. ხოლო თუ იქ კათოლიკე ეკლესიის ეპისკოპოსი ან მღვდელი იქნება, ცხადია, რომ კათოლიკე ეკლესიის ეპისკოპოსს ექნება ეპისკოპოსის პატივი, ხოლო წმინდად წოდებულთა ეპისკოპოსს მღვდლის პატივი უნდა ჰქონდეს. თუ ის მიიჩნევს, რომ მას აქვს ეპისკოპოსის პატივი და ადგილობრივი ეპისკოპოსი ჩათვლის საჭიროდ, მოსძებნოს მან ან ქორეპისკოპოსის, ან მღვდლის ადგილი, რომ არ იყოს ერთ ქალაქში ორი ეპისკოპოსი.
რომელნი-იგი წმიდად სახელ-სდებენ თავთა თჳსთა, მო-რაჲ-უჴდენ ოდესმე კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესიასა, მათთჳს სთნდა წმიდასა და დიდსა კრებასა, რაჲთა რაოდენნიცა ჴელთდასხმულ იყვნენ მათგანნი, ეგრეთვე ეგნენ ხარისხთა შინა სამღდელოჲსა პატივისა თჳსისათა. ხოლო პირველ ყოვლისა ამისი წერით აღსაარებაჲ თანა-აც მათ, ვითარმედ შეეერთებიან და შეუდგებიან სჯულთა კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესიისათა, ესე იგი არს, ვითარმედ მეორედ ქორწინებულთა და დევნულებასა შინა შებრკოლებულთა ზიარებად შეიწყნარებენ, რომელთათჳს ჟამიცა განჩინებულ არს და დღენი განსაზღვრებულ არიან, რომლისათჳს მათცა შედგომაჲ უჴმს ყოველსა შინა წესთა კათოლიკე ეკლესიისათაჲ. ამისთჳს უკუე, სადაც, გინათუ დაბათა შინა ანუ ქალაქთა, მხოლოდ იგინი ოდენ იპოებოდინ ჴელთდასხმულად, პოვნილნი იგი სამღდელოსა მწყობრსა შინა იყვნენ მითვე სახითა თჳსითა. ხოლო უკუეთუ კათოლიკე ეკლესიისა ეპისკოპოსი ანუ ხუცესი იყოს მუნ, სადა-იგი მათგანთა ვიეთმე შეერთებაჲ იქმნებოდის, ცხად არს, ვითარმედ: ეკლესიისა ეპისკოპოსსა უჴმს ქონებად პატივი ეპისკოპოსობისაჲ, ხოლო წმიდად წოდებულთა მათ მიერ ეპისკოპოსად სახელდებულსა მას ხუცისა პატივი აქუნდინ, გარნა თუ სადმე ჰგონებდეს იგი, ვითარმედ პატივიცა ეპისკოპოსობისაჲ აქუს სახელსა მისსა. ხოლო უკუეთუ არა სთნდეს მას, გამოიძიოს ადგილი ანუ ხორეპისკოპოსისაჲ, ანუ ხუცისაჲ, რომლითა ოდენ სამრემლოსა მას შინა მყოფად საგონებელ იყოს, რაჲთ არა ორნი ეპისკოპოსნი იყვნენ ერთსა ქალაქსა შინა.
ზონარა: წმიდად იწოდებიან ნავატიანელნი; ხოლო ნავატი იყო რომის ეკლესიის პრესვიტერი, რომელიც არ შეიწყნარებდა მონანულებს დევნულების დროს დაცემულთაგან და საზიარებლად არ შეიწყნარებდა ორჯერ დაქორწინებულებს. ამიტომაც, მიუხედავად იმისა, რომ არ სცოდავდა სარწმუნოებრივ საკითხებში, უმოწყალობისა და ძმათმოძულეობისთვის, დეციუსის მმართველობისა და რომის პაპ კორნელიუსის დროს რომში მოწვეული კრების დადგენილებით, ის განკვეთილ იქნა ეკლესიიდან და გადაეცა ანათემას, როგორც გვამცნობს ამას ევსები პამფილი. მაშ ასე, წინამდებარე კანონი განსაზღვრავს, რათა მისი მწვალებლობის მიმდევრები, როდესაც ეკლესიისკენ მოიქცევიან, შეწყნარებულ იქნენ წერილობითი აღიარებით, რომ დაიცავენ კათოლიკე ეკლესიის დოგმატებს და შეიწყნარებენ იძულების გამო ქრისტეს უარყოფაში დაცემულთ და მიიღებენ მათ დაცემულთა სინანულისთვის დადგენილი დროის მიხედვით (რადგან ამას ნიშნავს სიტყვები: "რომელთათვის სინანულის დროც დადგენილია და დღეებიც განსაზღვრულია") და რომ თანაზიარობასა და ერთობაში შევლენ ორჯერ ქორწინებულებთანაც. თუ ისინი ხელდასხმულ იყვნენ ეპისკოპოსის, მღვდლის ან დიაკვნის ხარისხში, მათგან შემოერთებულნი უნდა დარჩნენ კლერიკოსთა დასში, თავიანთსავე ხარისხებში, თუკი იმ ეკლესიებში, სადაც მათ ხელი დაასხეს, არ არიან სხვები. რადგან ისინი სცოდავდნენ არა სარწმუნოებრივ საკითხებში, არამედ ძმათმოძულეობასა და ეკლესიისკენ მოქცეულ დაცემულთა სინანულის შეუწყნარებლობაში, კრებამ მიიღო მათი ხელდასხმა და განაწესა, რათა მოქცევის შემთხვევაში ისინი დარჩენილიყვნენ თავიანთ ხარისხებში, თუ იმ ქალაქში არ იქნება ეკლესიის ეპისკოპოსი. ხოლო თუ ისინი იმყოფებიან ისეთ ეკლესიაში, სადაც არის ეპისკოპოსი ან პრესვიტერი, მაშინ ამ კათოლიკე ეკლესიის ეპისკოპოსს ექნება ეპისკოპოსის პატივი, ხოლო წმინდად წოდებულთა ეპისკოპოსს მღვდლის პატივი ჰქონდეს, ან ქორეპისკოპოსისა, რათა ისიც ჩარიცხულ იყოს კლერიკოსთა დასში და არ გაირიყოს მისგან; ხოლო თუ კათოლიკე ეკლესიის ეპისკოპოსი შემწყნარებლურად მიუდგება და დაუტოვებს მას ეპისკოპოსის ხარისხს, წმიდად წოდებულთაგან გადმოსულმა ეპისკოპოსმა უნდა იცოდეს, რომ არა აქვს უფლება იმსახუროს ეპისკოპოსის უფლებამოსილებით, რათა არ იყოს ერთ ქალაქში ორი ეპისკოპოსი.
არისტინე: ე. წ. წმინდანი, რომლებიც ეკლესიას უერთდებიან, ჯერ უნდა აღიარებდნენ, რომ ყოველივეში დაემორჩილებიან ეკლესიის დადგენილებებს და ზიარებად შეიწყნარებენ ორჯერ ქორწინებულებს, ასევე დევნულების დროს დაცემულებს. ამგვარად, წმინდად წოდებულთა შორის ხელდასხმულები უნდა დარჩნენ თავიანთსავე ხარისხებში, ანუ ჭეშმარიტი (ანუ მართლმადიდებელი) ეპისკოპოსი უნდა დარჩეს ეპისკოპოსად, ხოლო წმინდად წოდებულთა შორის ეპისკოპოსად ხელდასხმული უნდა დარჩეს ან ქორეპისკოპოსად, ან კიდევ მღვდელად, რადგან არ შეიძლება ერთ ეკლესიაში იყოს ორი ეპისკოპოსი. ღმრთის წმიდა, საყოველთაო და სამოციქულო ეკლესიისკენ მოქცეულთაგან ერთნი ინათლებიან სრულიად, მეორენი მირონს იცხებენ, სხვები კი მხოლოდ ანათემას გადასცემენ საკუთარსა და ყველა სხვა მწვალებლობას. ნავატის მიერ ცთუნებულნი, რომლებიც წმინდას უწოდებენ საკუთარ თავს და არ შეიწყნარებდნენ დაცემულთა სინანულს და კრძალავდნენ მეორედ ქორწინებას, ეკლესიისკენ მოქცევის შემთხვევაში უნდა აღიარებდნენ, რომ ამიერიდან შეიწყნარებენ ორჯერ დაქორწინებულებს და დაცემულთ, რომლებიც ინანიებენ თავიანთ დაცემას და საერთოდ, ყოველივეში მისდევენ საეკლესიო დოგმატებს, ანათემას გადასცემენ საკუთარ და სხვა მწვალებლობებს, - უნდა მიღებულ იქნენ მხოლოდ მირონცხებით. და თუ რომელიმე მათგანი არის ეპისკოპოსი ან ქორეპისკოპოსი, დარჩეს იმავს ხარისხში, თუ იმავე ქალაქში არ არის კათოლიკე ეკლესიის სხვა ეპისკოპოსი, რომელიც მათ მოქცევამდე იყო ხელდასხმული. რადგან უპირატესობა და პატივი ჯერ ეკუთვნის კათოლიკე ეკლესიის მართალ ეპისკოპოსს, და მხოლოდ ის უნდა ფლობდეს საეპისკოპოსო საყდარს; რადგან არ შეიძლება ერთ ქალაქში იყოს ორი ეპისკოპოსი; ხოლო წმიდად წოდებულთა შორის ხელდასხმული ეპისკოპოსი შეიძლება უბოძონ პერსვიტერის ან, თუ კათოლიკე ეკლესიის ეპისკოპოსს ნებავს, ეპისკოპოსის სახელი, ოღონდ არ უნდა მოქმედებდეს ეპისკოპოსის ძალაუფლებებით.
ბალსამონი: ევსები პამფილის გადმოცემით ნავატი იყო რომაელი პრესვიტერი. როდესაც ქრისტეანთა დევნა დაიწყო, სიკვდილის შიშით მრავალი განუდგა ქრისტეს რწმენას, მაგრამ შემდეგ შეინანა, თუმცა დემონთაგან გადიდგულებული ნავატი არ შეიწყნარებდა მათ და ასევე, ვითომცდა უბიწოებისთვის მოშურნე, არ თანაეზიარებოდა ორჯერ ქორწინებულთ. ნავატის თანამოაზრეებს ნავატიანელები, დაცინვით კი - "წმინდანები" უწოდეს. იმპერატორ დეციუსის მმართველობისა და რომის პაპ კორნელიუსის დროს, რომში შედგა კრება, რომელმაც ანათემას გადასცა ნავატი და მისი მწვალებლობის ყველა მიმდევარი. ამიტომაც კანონი ამბობს, რომ თუ ვინმე "წმინდათაგან" გულწრფელი სინანულით დაუტევებს ადრინდელ ცდომილებას და პირობას დადებს რომ დაიცავს კათოლიკე ეკლესიის დოგმატებს, შეწყნარებულ უნდა იქნეს. თუ ისინი აღმოჩნდებიან კლერიკოსები, მათ უცილობლივ შეუნარჩუნდებათ თავიანთი ხარისხები, რადგან სცოდავდნენ არა სარწმუნოებრივ საკითხებში, არამედ ძმათმოძულეობით. და თუ ვინმე მათგანს გააჩნია ეპისკოპოსის ღირსება, ხოლო იმ ქვეყანაში, სადაც ისინი იყვნენ განკვეთილნი, იმყოფებიან სხვა (მართლმადიდებელი) ეპისკოპოსები, არაფერს უნდა იქმოდნენ ეპისკოპოსის ძალაუფლებით, არამედ (მართლმადიდებელი) ეპისკოპოსის უფლებამოსილებაში უნდა დარჩეს მისცემს მას მხოლოდ ეპისკოპოსის სახელს თუ იმოქმედებს სხვა სახელით; ხოლო როდესაც ადგილობრივ ეკლესიაში არ არიან სხვა ეპისკოპოსები, მათ უნდა შეასრულონ ეპისკოპოსის უფლება-მოვალეობანი. გამოთქმა: "რომელთათვის სინანულის დროც დადგენილია და დღეებიც განსაზღვრულია" გამოყენებულია დევნულების დროს დაცემულთა და ორჯერ ქორწინებულთათვის. კლერიკოსებიც, ეკლესიაში მათი მიღების შემდეგ, შეიძლება ჩარიცხულ იქნენ კლერიკოსთა დასში, რომელ ხარისხებშიც ადრევე იყვნენ ხელდასხმულნი, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც მათ ადგილებზე განწესებულნი არ არიან სხვა კლერიკოსები. ხოლო თუ ამდაგვარი იქნებიან, მაშინ მათ ისე უნდა მოექცნენ, როგორც ეს ითქვა ზემოთ ეპისკოპოსებთან დაკავშირებით. შეიძლება ვინმემ იკითხოს: თუ რომელიმე მათგანი ისურვებს უმაღლეს ხარისხში აღსაყდრებას, იქნება თუ არა წინამდებარე კანონი დამაბრკოლებელი, რომელიც დასაწყისში ამბობს: "წმინდა და დიდი კრება ადგენს, რომ თუ რომელიმე მათგანი ხელდასხმული იყოს, დარჩეს თავის სამღვდელო პატივის ხარისხში", თუ დაუბრკოლებლად შეუძლიათ მათ მიიღონ უმაღლესი ხარისხებიც? გადაწყვეტა: მოციქულთა 80-ე და წინამდებარე კრების 2-ე კანონებში განწესებულია, რომ სარწმუნოებიდან სრულიად გაუცხოებულთაც კი (ცხადია, მათი სარწმუნოებისკენ მოქცევის შემთხვევაში - მთარგმნ.) შეუძლიათ მიიღონ მღვდლობის უმაღლესი ხარისხები. ამიტომაც, რატომ არ უნდა შეეძლოთ ნავატიანელებს, რომლებიც "წმინდად" იწოდებიან და არ შეუცოდავთ სარწმუნოებრივ საკითხებში, მიიღონ სხვა, უმაღლესი ხარისხები? ხოლო გამოთქმა "დარჩნენ იმავე ხარისხში", ჩემის აზრით, განსაზღვრულია მათთან დაკავშირებული თავისებურებით. რამეთუ, სავარაუდოდ, ზოგიერთი ამბობდა, რომ საჭიროა მათი მიღება, ოღონდ უბრალო ერისკაცებად და იმ უფლებათა გარეშე, რომლებიც უნდა ეკუთვნოდეთ ადრინდელი ხარისხების მიხედვით. კრებამ ეს არ მიიღო, არამედ დააწესა მათი აღდგენა ადრინდელ ხარისხებში. აღდგენასთან ერთად კანონი გულისხმობს უფლებას მათი აყვანისა უმაღლეს ხარისხებში.
9
თუ ვინმემ შეუსწავლელ-გამოუძიებლად მიიღოს მღვდლობის პატივი და გამოკითხვა-გამოძიების შემდეგ აღიაროს თავისი ცოდვები და აღიაროს, რომ კანონთა დარღვევით მოხდა მისი ხელდასხმა, ასეთებს კანონი არ შეიწყნარებს, რადგან კათოლიკე ეკლესია უნაკლოს ეძებს.
უკუეთუ ვინმე გამოუძიებლად მოყვანებულ იქმნეს პატივსა ხუცობისასა და შემდგომად გამოძიებისა აღიარნეს ცოდვანი მათნი და აღიარნეს რაჲ მათ, გარეგან კანონთაჲსა აღძრულად იპოვნეს კაცნი ჴელთდასხმისა მათისათჳს, ესევითართა მათ კანონი არა შეიწნყარებს, რამეთუ უნაკლულოსა ეძიებს კათოლიკე ეკლესიაჲ (შეად. 1 ტიმ. 3:2).
ზონარა: კანონს სურს, რათა სამღვდლოდ ხელდასასხმელნი იყვნენ ყოვლად უბიწონი და წმიდანი ისეთი საქციელისგან, რომელიც ხელს უშლის ხელდასხმას. ასევე, გამოკითხულ უნდა იქნეს მათი ცხოვრება და საქციელი. ზოგიერთი, შესაძლოა, სამღვდლო ხარისხში ხელდასხმულ იყო გამოუკითხავად, ან აღიარა თავისი ნაკლოვანებანი, მაგრამ კანონთა საწინააღმდეგოდ, მაინც იქნა ხელდასხმული; ამგვარი შემთხვევებისთვის კანონი ადგენს, რომ ამდაგვარნი არ უნდა იქნენ შეწყნარებულნი და, რომ ისინი უკანონო ხელდასხმისგან ვერავითარ სარგებელს ვერ მიიღებენ, და უნდა დაემხონ თავიანთი პატივისგან.
არისტინე: გამოკითხვის გარეშე ხელდასხმულნი, თუ გამოაშკარავდება, რომ შემცოდენი იყვნენ, უნდა ჩამოშორდნენ ღმრთისმსახურებას. ხოლო თუ ვინმე დაფარავს ცოდვას, შემდეგ, გამოუკითხავად აღიყვანენ პრესვიტერის ან ეპისკოპოსის ხარისხსში და ხელდასხმის მერე მხილებულ იქნება, რომ შემცოდეა, განკვეთილ უნდა იქნეს ღმრთისმსახურებისგან.
ბალსამონი: მღვდლობის მიღებას ხელს უშლის სხვადასხვა გარემოება, მათ შორის, მრუშობაც. ამრიგად, თუ ვინმე მხილებულ იქნება სიძვა-მრუშობის ცოდვაში, ხელდასხმამდე იყო ეს თუ ხელდასხმის შემდეგ, უნდა დაემხოს თავისი პატივისგან. ამიტომაცო, ბრძანებს კანონი, ჯეროვანი გამოკითხვა-გამოძიების გარეშე არავის უნდა დაასხან ხელი და იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც ხელდასხმულმა ხელდასხმამდე აღიარა თავისი ცოდვა, მაგრამ კანონთა საწინააღმდეგოდ მაინც დაასხეს ხელი, ვერავითარ სარგებლობას ამისგან ვერ მიიღებს. არამედ, საქმის გამოაშკარავების შემდეგ, უნდა დაემხოს პატივისგან. ზოგიერთი ამბობდა, რომ როგორც ნათლობა მონათლულ ადამიანს განაახლებს, ასევე მღვდლობაც აღხოცავსო ცოდვებს, რომლებიც ხელდასხმამდე ჩაუდენია ადამიანს; მაგრამ ასეთი არ არის წესი და კანონი.
10
ცოდვით დაცემულთაგანი თუ ვინმე ხელდასხმული იქნება, იცის თუ არ იცის ეს მისმა ხელდამსხმელმა, ამას არ ითვალისწინებს საეკლესიო კანონი. თუ ეს ცნობილი გახდება, ასეთები განიკვეთებიან.
რაოდენნიცა ჴელთდასხმულ იქნნენ ცოდვითა დაცემულთაგანნი, გინათუ უმეცრებითა, ანუ მეცნიერებითა ჴელთდამსხმელთა მათთაჲთა, ამას არა შეუთქს კანონი საეკლესიოჲ, რამეთუ ცნობილ იქმნეს რაჲ მათ შორის, განიკუეთებიან.
ზონარა: არ უნდა მივცეთ მღვდლობა მათ, ვინც უარჰყო უფალი ჩვენი იესუ ქრისტე და შემდგომ შეინანა. რადგან როგორ შეიძლება მღვდელი იყოს ის, ვინც მთელი თავისი ცხოვრების განმავლობაში ვერ ეზიარება წმიდა და მაცხოვნებელ საიდუმლოთ, თუ არა მხოლოდ სიკვდილის წინ. ხოლო თუ მიეცემა მღვდლობა და ხელდამსხმელმა იცოდა ან არ იცოდა, ამგვარი ხელშემშლელი ფაქტორის შესახებ, წინამდებარე კანონი განაწესებს დაემხოს ამდაგვარი, თუკი ხელდასხმის შემდეგ გამოაშკარავდება ეს ფაქტი. რადგან გამოთქმა: "უსჯულოდ ქმნილი კანონის ძალას ვერ დაამცირებს", გულისხმობს: "ვერ შეეწინააღმდეგება, ვერ დააზიანებს".
არისტინე: დაცემულნი, რომლებიც უცნობლობით ან წინასწარგანზრახვით იქნებიან ხელდასხმულნი, უნდა დაემხონ პატივისგან. მიუხედავად იმისა, იცოდა თუ არა ხელდამსხმელმა ხელდასხმულის სარწმუნოებრივი დაცემის შესახებ, და უგულებელჰყო თუ არა მან საეკლესიო კანონი, - ამით საეკლესიო განწესების ძალა ვერ დაკნინდება". არამედ, როგორც კი ხელდასხმის შემდეგ ცნობილი გახდება ხელდასხმულის ცოდვის შესახებ, დაუყოვნებლივ უნდა იქნეს ის პატივაყრილი.
ბალსამონი: ღმერთსგანდგომილებს, იმის შემდეგ, რაც გულწრფელად შეინანებენ, ეკლესიაში შევიწყნარებთ; მაგრამ ხელდასხმის მიღების უფლებას ვუკრძალავთ და თუ კლერიკოსები არიან, დავამხობთ პატივისგან, როგორც ამას ითხოვს მოციქულთა 62-ე კანონი. ამრიგად, თუ ვინმე მათგან ხელდასხმული იქნება მათი დაცემის არმცოდნე ან მცოდნე ხელდამსხმელისგან და ხელდასხმის შემდეგ ცნობილი გახდება ხელდასხმულის სარწმუნოებრივი დაცემის ფაქტი, უნდა დაემხოს იგი თავისი პატივისგან, რათა ვერაფრით ისარგებლოს ხელდასხმისგან. რადგან ზოგიერთი ამბობდა, რომ როდესაც დაცემულები ხელდასხმა ღებულობენ ამ ფაქტის მცოდნე ხელდამსხმელთაგან, სარგებლობასაც ხედავენ, რადგან მათი ცოდვა აღიხოცებაო სამღვდლო ხელდასხმით. და ეს ეხება მღვდლებს, დიაკვნებს და სხვებსაც; მაგრამ არა ეპისკოპოსებს. მათ შესახებ იხილე ანკირიის კრების 12-ე კანონი და ყოველივე ის, რაც იქ წერია.
